Soumission.Ὑποταγή. Mishel Houelleberg

 

Τοῦ Γιώργου Δημόπουλου

«Νομίζω ὃτι ὑπάρχει μιά πραγματική ἀνάγκη γιά Θεό καί ὂτι ἡ ἐπιστροφή τῆς Θρησκείας δέν  εἶναι σλόγκαν ἀλλά πραγματικότητα πού αὐτή τήν στιγμή βρίσκεται σέ μεγάλη ἂνοδο. Δέν πιστεύω ὃτι μιά κοινωνία χωρίς θρησκεία μπορεῖ νά  ἐπιβιώσει». (συνέντευξη Μισέλ Οὐελμπέκ)

  (Ἀπό μιά σύμπτωση στίς 7 Ἰανουαρίου 2015, τήν ἡμέρα πού κυκλοφόρησε στήν Γαλλία τό βιβλίο «Soumission» (Ὑποταγή) τοῦ Mishel Houelleberg, δύο τρομοκράτες  ἰσλαμιστές δολοφόνησαν  στό Παρίσι, στά γραφεῖα τοῦ  περιοδικοῦ Charlie Hebdo δώδεκα δημοσιογράφους).

  Στό μυθιστόρημα αὐτό ὁ συγγραφέας ψυχανεμίζεται τήν ἐξέλιξη καί τήν ἒκβαση  ἀπό τήν διαθρυλούμενη σύγκρουση μεταξύ τῆς κοσμικῆς Εὐρώπης καί τοῦ Ἰσλάμ. Ἀφηγητής καί κεντρικός ἣρωας ὁ 44 ἐτῶν Φρανσουά, παρακμιακός καθηγητής λογοτεχνίας τῆς Σορβόννης, ἡ  ἀνούσια πληκτική ζωή τοῦ ὁποίου διανθίζεται ἀπό κάποιες ἐλάχιστες ὧρες διδασκαλίας καί ἀπό  τίς  σύντομης διάρκειας ἐρωτικές σχέσεις μέ φοιτήτριές του.

  Ὁ Φρανσουά τοῦ ἒργου συστήνεται ὡς ἂθεος, ἐνδιαφέρεται ἀποκλειστικά γιά τό φαγητό, τό ἀλκοόλ, τά χρήματα καί  φυσικά  γιά τό σέξ. (κατά τήν γνώμη μου ἡ σεξουαλική του δραστηριότητα περιγράφεται κατά  τρόπο γκροτέσκο, μέ καθόλου ἐρωτική χάρη..). Ἡ θρησκεία και η πολιτική δέν ἒχουν καμμιά θέση στήν σκέψη του, ἐκτός ἂν ἀπειλοῦν ἢ διασφαλίζουν τό τομάρι του.

  Σύμφωνα πάντα μέ τό μυθιστόρημα, στίς ἐπικείμενες γαλλικές  προεδρικές ἐκλογές συγκρούονται δύο κόμματα: τό Ἐθνικό Μέτωπο τῆς Μαρίν Λέ Πέν τό ὁποῖο συνεργάζεται μέ τούς κομμουνιστές καί τό κόμμα τῆς Μουσουλμανικῆς Ἀδελφότητας τοῦ Μοχάμεντ Μπέν Ἀμπές. Ἡ ἀποχριστιανισμένη πιά Γαλλία ὀχυρώνεται πίσω ἀπό τό ἒσχατο ἀνάχωμα  τοῦ ἐθνικισμοῦ.

  Μετά τήν κατάρρευση καί αὐτοῦ τοῦ ἀναχώματος,  ὁ Μοχάμεντ Μπέν Ἀμπές μέ τήν συνδρομή τῶν συνεργαζομένων μέ τήν Μαρίν Λέ Πέν κομμουνιστῶν, ἐκλέγεται Πρόεδρος τῆς Γαλλίας. Ἒτσι δρομολογεῖται μιά κατ’ ἀρχάς ἀνεπαίσθητη, καί πολύ σύντομα πλήρης ἰσλαμοποίηση τῆς Γαλλίας. Ὁ Φρανσουά ἀπολύεται ἀπό τό Πανεπιστήμιο τῆς Σορβόννης,  τό ὁποῖο ἐν τῶ μεταξύ μετατράπηκε σέ μουσουλμανικό ἳδρυμα, πού  ὡστόσο τοῦ χορηγεῖ μιά  γενναιόδωρη σύνταξη. Ἡ κοινωνική, ἡ  ἐπαγγελματική καί ἰδίως ἡ ἐρωτική του ζωή ἒχουν καταρρεύσει. Ὃλα πάνε στραβά. Παρά τίς ὑψηλές του ἀπολαβές ὁ Φρανσουά βυθίζεται σέ μιά καθολική παρακμή, ἀπόληξη τῆς  ὁποίας εἶναι ὁ ψυχικός, διανοητικός καί πολύ πιθανόν ὁ βιολογικός του  θάνατος. «Τό ἒνιωθα ἒντονα» διαβάζουμε, «πλησίαζα στήν αὐτοκτονία».

  Ἡ σταδιακή κατάρρευση τοῦ Φρανσουά συμβολοποιεῖ τήν κατάρρευση τῆς ἲδιας τῆς Γαλλίας, τοῦ προπύργιου τῆς φιλελεύθερης, ἐκκοσμικευμένης Εὐρώπης. Τά λόγια τοῦ νέου προέδρου τῆς Σορβόννης, τοῦ ἐξισλαμισμένου πιά Ρομπέν  Ρεντιζέ,  χαρακτηρίζουν τήν κατάσταση: «χωρίς τόν χριστιανισμό τά εὐρωπαϊκά Ἒθνη δέν εἶναι παρά  κορμιά χωρίς ψυχή-ζόμπι». Σύμφωνα μέ τήν ἂποψη τοῦ Τόινμπι, «οἱ πολιτισμοί  δέν πεθαίνουν δολοφονημένοι, ἀλλά αὐτοκτονοῦν», καί μέ βάση τόν ἰσχυρισμό αὐτό ὁ Ρεντιζέ θά ἀποφανθεῖ ὃτι, «γυρίζοντας τήν πλάτη στό χριστιανικό της παρελθόν, ἡ Εὐρώπη, εἶχε ἢδη διαπράξει τήν αὐτοκτονία της. Ἒχοντας ἀπεμπολήσει τήν χριστιανική της ταυτότητα, σύμπασα ἡ  Εὐρώπη δέν ἦταν πιά σέ θέση νά διασφαλίσει οὒτε  κἂν τήν βιολογική της ἐπιβίωση. Μέ τά λόγια  τοῦ Ρεντιζέ, «φιλελεύθερος ἀτομικισμός, ὃσο ἀρκοῦσε  νά διαλύσει τίς ἐνδιάμεσες δομές, τά  κόμματα, τίς συντεχνίες, καί  τίς κάστες, θριάμβευε. Μόλις ἐπιτέθηκε στήν ὑπέρτατη δομή τῆς οἰκογένειας, μέ τήν γέννηση ἑνός ἢ κανενός παιδιοῦ,  στό δημογραφικό δηλαδή,  ὑπέγραψε τήν ὁριστική του ἀποτυχία. Ἒτσι λογικά ἒφτασε ἡ ὢρα τοῦ Ἰσλάμ».

Τό Ἰσλάμ θεωρεῖ ὃτι τά  παιδιά ἒχουν στά χέρια τους τό μέλλον. Ἦταν λοιπόν ἀναμενόμενο ὃτι γιά τόν Μοχάμεντ Μπέν Ἀμπές, ἡ ἰσλαμοποίηση τῆς οἰκογένειας, (πρώιμος γάμος, πολλές γυναῖκες,  πολυτεκνία ὃλων τῶν γυναικῶν),  θά ἀποτελοῦσε   προτεραιότητα. Τό ἲδιο ἰσχύει γιά τήν πολιτική: «Ἂν τό Ἰσλάμ δέν εἶναι πολιτικό δέν εἶναι τίποτα».  (Ἀγιατολάχ Χομεϊνί. Παρατίθεται ὡς μότο). Θρησκεία, πολιτική, παιδιά, οἱ τρεῖς πυλῶνες τοῦ νέου ἰσλαμικοῦ καθεστῶτος ἀρχίζουν νά κατακτοῦν μιά  ὑπνωστισμένη καί ἀνἰκανη νά ἀντιδράσει Γαλλία. Τώρα, ἡ ἐξ  ἲσου διαφθαρμένη φιλελεύθερη και ἐκκοσμικευμένη Εὐρώπη παρά  τόν μεγάλο πολιτισμό της, ἀκολουθεῖ  κατά πόδας τήν Γαλλία καί ἐτοιμάζεται  καί αὐτή, νά χάσει τήν μάχη  μέ τό  Ἰσλάμ, ὃπως ἂλλωστε ὁ ἣρωας τοῦ μυθιστορήματος.

Σέ μιά συνομιλία του μέ τόν  Φρανσουά, ὁ  Ρεντιζέ τοῦ ἐξομολογεῖται ὃτι συνειδητοποίησε ὂτι ἡ χριστιανική  Εὐρώπη δέν ἒχει μέλλον καί ἀσπάσθηκε τό Ἰσλάμ. Τώρα ζοῦσε σέ ἓνα παρισινό ἀνάκτορο μέ τίς τρεῖς μουσουλμάνες φυσικά, συζύγους του, ἡ νεότερη  ἐκ τῶν ὁποίων εἶναι μόλις 15χρονῶν. κάλεσε   μάλιστα καί τόν Φρανσουά να ἀσπασθεῖ τό  Ἰσλάμ, ἀπαραίτητη προϋπόθεση τῆς ἀνάκτησης τῆς καθηγητικῆς του ἒδρας.  Μάλιστα στό τέλος τοῦ κάνει δῶρο ἓνα δικό του βιβλιο γιά τό Ἰσλάμ το ὀποῖο  πρός τό παρόν κυκλοφόρησε σέ τρία ἐκατομμύρια ἀντίτυπα.

  Ὁ Φρανσουά φεύγει ἀπό τό  σπίτι τοῦ Ρεντιζέ προβληματισμένος. Καθώς τήν ἐπόμενη διαβάζει τό βιβλίο τοῦ Ρεντιζέ, καθηλώνεται στό κεφάλαιο περί πολυγαμίας. Σύμφωνα μέ τήν πρόβλεψη τοῦ Δημιουργοῦ τοῦ σύμπαντος, «γιά ὂλα τά ζωικά εῖδη, στά ὁποῖα  ἀνήκει καί ὁ ἂνθρωπος, ὁ νόμος ἧταν ὀ ἲδιος: μόνο ὁρισμένα ἀρσενικά  καλοῦνται νά μεταδώσουν τό  σπέρμα τους καί νά γεννήσουν τήν μέλλουσα γενιά. Ἡ ἀνισότητα  αὐτή μεταξύ τῶν ἀρσενικῶν  δέν πρέπει νά θεωρεῖται μιά διαστρεβλωτική ἐπίπτωση τῆς πολυγαμίας, ἀλλά ὁ πραγματικός της στόχος»

Λίγες μέρες ἀργότερα ὁ Φρανσουά θά συναντηθεῖ  καί πάλι μέ τόν Ρεντιζέ σέ μιά ἀκαδημαϊκή δεξίωση στήν Σορβόννη. Ὃταν θά τοῦ ἐκμυστηρευθεῖ ὂτι διάβασε τό βιβλίο, ἀλλά δυσκολεύτηκε νά θεωρήσει  τόν ἑαυτό του κυρίαρχο ἀρσενικό, ὁ Ρεντιζέ θά τόν καθησυχάσει: Αὐτό μπορῶ νά  σοῦ τό πῶ ξεκάθαρα: κάνετε λάθος. Ὑπαρχει μιά καθολική ἀρχή πού ἰσχύει γιά ὂλα τά ζωντανά ὂντα, παίρνει ὃμως  πολύ διαφορετικές μορφές… ὁ ἂνθρωπος εἶναι ζώο, ἀλλά δέν εἶναι τσακάλι οὒτε ἀντιλόπη … ἐκεῖνο πού τοῦ διασφαλίζει  τήν κυρίαρχη θέση του στήν φύση εἶναι ἡ ἐυφυΐα του.  Ἂρα σᾶς διαβεβαιώνω  πολύ σοβαρά: δέν ὑπάρχει τίποτα τό ἀφύσικο στό νά κατατάσσονται οἱ καθηγητές πανεπιστημίου μεταξύ τῶν κυρίαρχων ἀρσενικῶν. Σᾶς ρωτῶ  εὐθέως λοιπόν: ποιές θά εῖναι οἱ ἀπολαβές μου;  Πόσες γυναῖκες  θά δικαιοῦμαι; Γιά τίς ἀπολαβές, λίγο  πολύ γνωρίζω. Θά ὑπερβαίνετε κατά πολύ τίς δέκα  χιλιάδες. Ὃσο γιά τίς γυναῖκες στήν δική σας περίπτωση πιστεύω πώς θά μπορούσατε νά ἒχετε τρεῖς  τουλάχιστον συζύγους, ἀσυζητητί.

  Ὁ Φρανσουά τελικά θά ἀποδεχθεῖ, καί μάλιστα χωρίς καμμιά ἀπολύτως ἐνοχή ἢ τύψη, τήν πρόταση τοῦ Ρεντιζέ και θά ἀσπασθεῖ τό Ἰσλάμ. Πολύ σοφή ἐπιλογή γιά ἒνα κυρίαρχο ἀρσενικό.

  Τά πράγματα γιά τόν ἣρωα τῆς μυθοπλασίας  μας ἒχουν πιά ὁλοκληρωτικά ξεκαθαρίσει. Ὁ  Ρεντιζέ  δέν τοῦ προτείνει κάποια ἀπαιτητική μεταστροφή ἀλλά μιά βολική ὁλοκλήρωση τῆς μέχρι ἐκείνη τήν στιγμή βιοτῆς του. Ὃπως καί γιά τήν  παρηκμασμένη καί ἐσωτερικά διαβρωμένη Γαλλία, πού διολισθαίνει  ἀργά ἀλλά σταθερά  πρός τήν «ὑποταγή», ἒτσι καί γιά τόν Φρανσουά πού τήν συμβολοποιεῖ, τό Ἰσλάμ θά παρουσιαστεῖ ὡς «ούρανόσταλτη»  δέυτερη εὐκαιρία  γιά μιά καινούργια ζωή.

Ὑστερόγραφα:

1.Ὁ συγγραφέας τῆς ἐν λόγω μυθοπλασίας, Μισέλ Οὐλεμπέκ, ἂνετα  ἐντάσσεται στήν περιοχή τοῦ ύπαρξισμοῦ· ἐντούτοις τόσο τό λογοτεχνικό του ἒργο ὃσο καί ἡ δημόσια περσόνα του ὑπερβαίνουν τά ὃρια μιᾶς ἀπλῆς ἀναπαραγωγῆς ἢ παραλλαγῆς τοῦ ἐν λόγω φιλοσοφικοῦ παραδείγματος. Ἡ ιδιοτυπία τῆς περίπτωσής του συνίσταται ἀκριβῶς στήν διασταύρωση τοῦ ὑπαρξιακοῦ στοχασμοῦ μέ μορφές ρεαλιστικῆς ἀναπαράστασης, οἱ ὁποῖες ἐγγράφονται σέ μιά μακρά παράδοση τῆς γαλλικῆς διανόησης.

2.Μήν μᾶς ξενίζει ἡ θέση τοῦ Οὐλεμπέκ. Ἱστορικά γνωρίζουμε ὃτι λαοί μέ χριστιανικό πολιτισμό, Πέρσες, Λιβανέζοι, Σύριοι, Αἰγύπτιοι, Ἀλβανοί, Κοσοβάροι, Κύπριοι..., ἀλλαξοπίστησαν μαζικά βιαίως, μπρός στήν τρομερή κόψη τοῦ μογγολικοῦ σπαθιοῦ, καί τοῦ ἀκούσματος τῶν ξύλων καὶ τῶν πελέκεων τῶν γκαζίδων Τουρκομάνων καὶ Ὀθωμανῶν,  σἐ συνδυασμό μέ τήν ἀσυνειδησία, τήν ἒκπτωση τῶν ἀξιῶν, τήν μικροπρέπεια, τήν ἰδιοτέλεια καί ἀθλιότητα τῶν ἱερωμένων. Ἡ ὀδύνη τῶν ἀλλεπάλληλων ἀπωλειῶν σημάδεψε τὴ ζωή τῶν περιοχῶν αὐτῶν, τὴν ζωὴ ὅλων μας, οἱ δὲ ὠδῖνες τοῦ τοκετοῦ τοῦ τέρατος ἀκούγονται μέχρις σήμερα, μέ πιό σπαρακτικό τήν ὁριστική ἀφαίρεση τῆς νομικῆς χειραφέτησης τῆς γυναίκας.  Οἱ ἀνθρωπολογικοὶ χάρτες ἂλλαξαν ὀριστικά,  οἱ πολιτισμοὶ διαχύθηκαν. Κανείς δέν γνωρίζει πότε ἐξισλαμίστηκαν τὰ διάφορα περσόφωνα ἢ τουρκόφωνα φύλα. Ἡ ἐπέλαση τοῦ ἰσλαμισμοῦ καθορίζει πλέον τὶς ἐξελίξεις. Ἀργὰ ἢ γρήγορα, λαοί μέ πολιτισμική ἱστορία ἀσπάστηκαν! μὲ τὴ βία τὸ Ἰσλὰμ. Τὸ τέλος τῆς ἱστορίας τοῦ πολιτισμοῦ σ’ αὐτές τίς  ἀχανεῖς περιοχές  ἒχει συντελεσθεῖ.

  Πρῶτοι πού ἀσπάζονται τόν μουσουλμανισμό εἶναι οἰ δεσποτᾶδες καί οἱ  παπᾶδες. Ὁ ἀσκητικὸς πατριάρχης τῆς Πόλης Ἀθανάσιος στηλιτεύει ἰδίως τήν στάση τῶν ἀσυνείδητων κληρικῶν, ποὺ δυστυχῶς εἶναι ἡ συντριπτικὴ πλειοψηφία, ὅπως μυκτηριστικὰ λέει, καί κατηγορεῖ τοὺς ἀναλφάβητους εὐαγγελικὰ ἐπισκόπους, «ποὺ ἐγκατέλειψαν τὶς μικρασιατικὲς μητροπόλεις γιὰ νὰ σώσουν τὸ τομάρι τους, ἀφήνοντας ἀβοήθητο τὸ ποίμνιό τους νὰ βολοδέρνει στὸ ρημαδιό».

 

 

 

Ψηλάφηση καί ἰχνηλασία, ἰδιωτικοῦ καί δημόσιου· στοχαστικά ὂχι ὑπαινιχτικά.

Τοῦ  Γιώργου Δημόπουλου    

 Ἐδῶ καί καιρό βρίσκεται σέ ἐξέλιξη μιά συζήτηση πού ἀφορᾶ τό ἐρώτημα ἂν στίς σύγχρονες δημοκρατικές κοινωνίες ἡ θρησκεία ἀνήκει στήν ἰδιωτική σφαίρα ἢ  ἂν ἡ θέση της εἶναι στό δημόσιο χῶρο. Πρόκειται  γιά διεθνή συζήτηση  δύσκολη, πού τίθεται μέ διαφορετικούς ὃρους στόν δυτικό κόσμο καί μέ ἂλλους στά καθ’ ἡμᾶς, ἀλλά μέ κοινούς παρονομαστές.

  Ἡ ὑπόθεση ὃτι  ἡ θρησκευτική πίστη εἶναι ἰδιωτική ὑπόθεση καί μόνο, καί ὃτι συνεπῶς δέν πρέπει νά ἒχει λόγο ἐκεῖ πού  διαμορφώνονται οἱ  προσανατολισμοί τῆς κοινωνίας ὡς  κοινότητας, ἀναπτύχθηκε στήν Εὐρώπη ὡς βασική θέση τοῦ μαχητικοῦ ἀντιθρησκευτικοῦ Διαφωτισμοῦ. Ὁ ἐκκλησιαστικός δεσποτισμός  πού προηγήθηκε στήν Γηραιά Ἢπειρο, ἒχει σοβαρό λόγο γέννησης αὐτῆς τῆς ἀξίωσης.

  Στήν Ἑλλάδα  ἡ ἂποψη τοῦ στριμώγματος τῆς Θρησκείας στόν ἰδιωτικό χῶρο ἐμφανίστηκε σχετικά πρόσφατα, μέ πιό ἀπαιτητικό τρόπο πού προσδιορίζεται γενεαλογικά μετά τήν μεταπολίτευση, βασισμένη στήν ἂποψη ὃτι ὁ Δημόσιος χῶρος  εἶναι κρατικός ὁργανισμός.

  Ὁ Δημόσιος χῶρος εἶναι τό πεδίο   ὃπου ζυμώνεται ἡ κοινωνία, ὃπου κυκλοφοροῦν, διασταυρώνονται, ἐκτίθενται συζητοῦν καί λογοδοτοῦν  οἱ προτάσεις νοηματοδότησης τῆς ἀνθρώπινης ζωῆς. Κάθε  ὀπτική ἡ  ὁποία ἐμπνέει στάσεις ζωῆς, ὂχι μόνο δικαιοῦται, ἀλλά ὀφείλει νά βρίσκεται ἐκεῖ, στό φῶς καί στήν βάσανο τοῦ κοινοῦ βίου -ἂν φυσικά συνεχίζουμε νά μιλάμε γιά κοινωνία καί ὂχι γιά  κονιορτό!  Αὐτό σημαίνει ὃτι κομίζεις τήν ἀλήθειά σου σέ μια συνάντηση, γιατί ὂχι σέ μια ἀναμέτρηση, σέ ἒναν διάλογο, διατυπώνοντάς την σέ γλώσσα κοινή στούς ἑταίρους αὐτοῦ τοῦ γεγονότος.  

  Εἶναι διαφορετικό πρᾶγμα ἀπό τήν κρατικοποίηση μιᾶς θρησκείας καί ἀπό τήν ἐρωτοτροποῦσα μέ τόν ὁλοκληρωτισμό πεποίθηση ὃτι ἐκκλησιαστική κοινότητα καί ἐν γένει κοινωνία αὐτομάτως συμπίπτουν ἢ ὑποχρεοῦνται νά συμπίπτουν. Καί ὁπωσδήποτε εἶναι διαφορετικό πρᾶγμα ἀπό τό φαινόμενο στό ὁποῖο  ἒχουμε ἀναφερθεῖ κατά καιρούς, νά εἰσέρχεται ἓνας ἐκκλησιαστικός ταγός στόν δημόσιο χῶρο  ἐπικαλούμενος τήν Δημοκρατία προκειμένου νά ἐκφέρει δημόσιο λόγο, ἀλλά ἐνδόμυχα νά τήν μισεῖ  καί νά εὒχεται τήν κατάλυσή της προκειμένου νά φιμωθοῦν ὃλοι οἱ ἂλλοι. Ἀλλά ἂν ἀπό τήν μιά διάφοροι ἐκκλησιαστικοί ἂνθρωποι διακρίνονται γι’ αὐτήν τήν θεμελιώδη ἀνικανότητα κατανόησης τοῦ δημόσιου χώρου, ἀπό τήν ἂλλη οἱ ἀντιθρησκευτικοί θιασῶτες τῆς ἰδιωτικοποίησης τῆς θρησκείας οὐδαμῶς ὑστεροῦν σέ ἐπιδόσεις περί αὐτήν τήν ἀνικανόητα. Στήν πλειονότητα τους ζοῦν μιά προηγούμενη ἱστορική φάση, ὑπό τήν ἒννοια ὃτι δέν παρακολουθοῦν τούς  τρέχοντες προβληματισμούς στήν διεθνή συγκυρία, ἡ ὁποία βρίσκει  τόν θρησκευτικό προβληματισμό στό προσκήνιο σοβαρῶν συζητήσεων.

Δειλά δειλά σήμερα προβάλλεται  ἀπό προχωρημένης σκέψης θεολόγους ὃτι ἡ Θρησκεία δέν εἶναι μιά ἐπιλογή προσωπική, δηλαδή περίκλειστη στήν ἰδιωτική σφαίρα, ἀλλά πρόκειται γιά ὑπόθεση πού ἀφορᾶ τόν δημόσιο χῶρο. Αὐτό σημαίνει ὃτι θρησκευτική ταυτότητα εἶναι κατά πρῶτον ζήτημα προσωπικό, ἀλλά αὐτόχρημα διαποτίζει τήν δημόσια σφαίρα, μέ τό  πιό  σπουδαῖο τήν ἒμπνευση στάσεων ζωῆς τοῦ ἀνθρώπινου-ὑποκειμένου στόν συλλογικό βίο καί διαμορφώνει ἀπαντήσεις  σέ ἐρωτήματα πού ἀφοροῦν τόν προσανατολισμό τῆς κοινωνίας.

  Φυσικά εἶναι γνωστό ὃτι κάθε θρησκευτική ταυτότητα διαθέτει ἢ ἐπιβάλλει, ἂν θέλετε, τά  δικά της  κριτήρια τό δικό της ἦθος,. Ἒτσι ἐξηγεῖται ἡ συνάντησή μας μέ πλῆθος ταυτοτήτων φωτεινῶν καί σκοτεινῶν, τῆς προκοπῆς καί τῆς καταστροφῆς. Ὃπως καί νά ἒχει πάντως στήν χριστιανική ὀπτική, ἡ παρουσία τῆς πίστης στόν δημόσιο χῶρο  δέν παραχωρεῖ τήν ἐλάχιστη θέση στήν θεοκρατία, ἢ  τήν μετατροπή τῆς Ἐκκλησίας σέ κρατικό  βραχίονα. Πρόκειται γιά συμμετοχή στίς  διαβουλεύσεις τῆς κοινωνίας, μέ  γλώσσα ἡ ὁποία δίνει μέν μαρτυρία τῆς χριστιανικῆς ὀπτικῆς, ἀλλά ταυτόχρονα εἶναι καί ἡ κοινή γλώσσα τῆς κοινωνίας.  

   Κυρίαρχο χαρακτηριστικό τοῦ Δυτικοῦ δημόσιου χώρου εἶναι ἡ ἐκκοσμίκευση. Μιά ὑπενθύμιση: Ὁ ὃρος ἐκκοσμίευση φέρει ἂλλο νόημα  θεολογικά καί ἂλλο κοινωνιολογικά. Θεολογικά σημαίνει ἡ ἀπώλεια τῆς Ἐκκλησίας τῶν Εὐαγγελικῶν κριτηρίων, αὐτά μέ τά ὁποῖα ὀφείλει νά μεταμορφώνει τόν κόσμο. Κοινωνιολογικά ἐκκοσμίευση σημαίνει τό νά μή διέπεται  στό  ἐλάχιστο ἡ κοινωνία ἀπό κάποια θρησκευτική πίστη, καί ἡ πολιτεία νά μήν δομεῖται στήν βάση θρησκευτικῶν κανόνων. Ἡ πορεία τῆς ἐκκοσμίκευσης ἒχει ὑπάρξει πολυειδής, ἀπό ἀνοχή πρός τήν θρησκεία μέχρι στρίμωγμά της στήν ἰδιώτευση ἢ καί ἐχθρότητα ἀπέναντί της. Σέ αὐτό τό σκηνικό ὡστόσο ἒχει ἰδιαίτερη σημασία ἡ εἲσοδος δύο τάσεων:

  Πρώτη τάση ἡ κατάθεση τῆς πεποίθησης, διανοητῶν, πολιτικῶν ἐπιστημόνων, (ἂθεοι οἱ περισσότεροι) ὃτι ἡ θρησκεία, ἰδιαίτερα ἡ χριστιανική,  εἶναι σημαντικό κομμάτι, ἂν ὂχι τό σημαντικότερο τῆς  ἀνθρώπινης ὓπαρξης καί καθόλου ἀμελητέα συνιστῶσα τοῦ δημόσιου χώρου. Ἡ  θρησκεία δηλαδή κρατᾶ στήν κονωνία ἐναργῆ τήν πολύτιμη αἲσθηση ὃτι κάτι λείπει. (ἐνδεικτικά Ernst Bloch, & Th,W. Adorno Κάτι λείπει. Μτφρ. Α. Στέφανος Ροζάνης Ἒρασμος Ἀθήνα, σ.31).

  Δέν ἀμφισβητεῖται πλέον ὃτι στίς  ἡμέρες μας  συμβαίνει ἐπιθετικά ἡ  παγκοσμιοποίηση τοῦ Καπιταλισμοῦ ἀλλά καί τῶν ἀξιῶν τοῦ φιλελεύθερου   δικαιωματισμοῦ, σέ συνδυασμό μέ τήν  ὀξείδωση τῆς ἐθνοκρατικῆς βάσης γιά τήν συνοχή τῶν δημοκρατικῶν κοινωνιῶν καί τήν ἀνάδυση νέων  ἰσχυρῶν   φανατικῶν ἰσλαμιστικῶν  θρησκευτικῶν  κοινοτήτων. Τό φαινόμενο τῶν ταλιμπάν, ἡ ἰσλαμική δημοκρατία στό  Ἰράν, ἀλλά  και   ἡ ἰσλαμική συμπάγεια ἐντός τῶν πολυπολιτισμικῶν κοινωνιῶν 

  Οἱ καθηγητές στήν Κοινωνιολογική Σχολή τοῦ  Στρασβούργου, ἐκεῖ στήν δεκαετία τοῦ’70, ἀναφανδόν ὑποστήριζαν, τήν ἀναπόδραστη κατίσχυση τῆς ἐκκοσμίκευσης, σύμφωνα μέ τήν ὁποία προϊούσης τῆς κοινωνικῆς-κοσμικῆς προόδου, ὄχι μόνο θά ὐφίστατο συρρίκνωση τῆς θρησκείας ἀλλά καί ὁ,τιδήποτε θρησκευτικό θά ἀποσυρόταν  στό περιθώριο τῆς    δημόσιας ζωῆς, κάτι πού θά συνέβαλλε στήν περαιτέρω πρόοδο  τῆς Οἰκουμένης.

   Σήμερα προσωπικά ἐκτιμῶ πώς στήν πραγματικότητα ἡ θρησκεία δέν ἒχει ἀπουσιάσει ποτέ ἀπό κανένα δημόσιο χῶρο, ἦταν, εἶναι καί θά παραμείνει  παροῦσα  μέ τόν ἓνα ἢ τόν ἂλλο τρόπο.

  Σέ πλήρη σχεδόν ἀντίθεση μέ τά παραπάνω, στήν πατρίδα μας ὁ κυρίαρχος λόγος πολιτικῶν, δημοσιογράφων καί διανοουμένων έξακολουθεῖ σέ μεγάλο βαθμό νά ἐμπνέεται ἀπό  τό  παρελθόν, μέ βάση κυρίως τό γαλλικό μοντέλο ἐπιθετικοῦ χωρισμοῦ τῆς Ἐκκλησίας ἀπό τήν κοινωνία καί τό κράτος, καί νά προωθεῖ ἰδεολογικά καί θεσμικά τήν ἐκκοσμίκευση, παρουσιάζοντας μάλιστα κάτι τέτοιο ὡς περίπου συνώνυμο τοῦ ἐκσυγχρονισμοῦ καί ἐκδημοκρατισμοῦ τῆς Χώρας, μέ σύσσωμο τόν ἱστορικό χῶρο τῆς Ἐκκλησίας νά διαφωνεῖ, τασσομένη κατά.

  Δέν χωρεῖ  ἀμφιβολία ὃμως ὃτι ἡ  ἐκκοσμίκευση  προέκυψε ὡς λύση γιά τά προβλήματα μιᾶς ἂλλης ἐποχῆς, καί προφανῶς δέν μποροῦμε  νά ἀντιμετωπίσουμε τίς  προκλήσεις  τοῦ παρόντος καί τοῦ μέλλοντος ἀντιγράφοντας λύσεις τοῦ παρελθόντος. Στούς χρόνους τῆς μετα-εκκοσμίκευσης χρειαζόμαστε μιά  νέα  συμφωνία, πού θά φέρνει διαρκῶς σέ γόνιμο καί  δημιουργικό διάλογο τήν χριστιανική παράδοση μέ τήν μετα-νεωτερικότητα. Φαίνεται ότι εἶναι  πλέον καιρός  νά ξανασκεφτοῦμε  και νά ξανασυζητήσουμε τό ζήτημα μέ  νέους, καλύτερους ὃρους.      Μήν μᾶς διαφεύγει  ὃτι ἡ τότε Εὐρώπη δέν ἀντιμετώπιζε  τήν ἀθρόα ἀνεξέλεγκτη εἰσβολή λαῶν μουσουλμανικῆς παιδείας, μέ ἒντονη τήν ἐπιθετική τακτική ἐπιβολῆς τους.