της Ελισάβετ Δ.Δημοπούλου
"Κρασί γλυκό 'ναι ο έρωτας, μεθά καρδιές και κάνει
καμιά βολά τη λογική στον εγκρεμνό να φτάνει"
(Κρητική μαντινάδα)
"Έρως δ' ετίναξέ μοι φρένας ως άνεμος κατ' όρος δρύσιν εμπέτων... ο Έρωτας μου συντάραξε το νου, καθώς αγέρας μες στα βουνά μ' ορμή στα δέντρα πέσει..."
(Σαπφώ,απ. 47, μετάφραση Ηλίας Βουτιερίδης)
"Ανακαλιέμαι το γλυκό, το μεγάλο, τον εράσμιο, τον αγνό, το φωτοφόρο, το δυνατό τοξότη, τον ασυγκράτητο σε ορμή, το φωτόλουστο Έρωτα, με τις δύο φύσεις, που παίζει με θεούς κι ανθρώπους...τον επιτήδειο που τα κλειδιά των πάντων κρατάει, της γης, της θάλασσας, του ουράνιου αιθέρα κι όσες πνοές, που στους θνητούς γεννούν τα πάντα τρέφει η θεά η χλωροκαρπούσα κι όσα ο θαλασσοβρόντης ο πόντος κι όσα ο τάρταρος ο ευρύστερνος, γιατί όλων αυτών συ το πηδάλιο κρατάς. Όμως, μακάριε, έλα μαζί με τους μύστες μ' ευμένεια και διώξε μακρυά τους τις παράδοξες και φαύλες διαθέσεις ..." (Ορφικός Ύμνος για τον Έρωτα, μετάφραση Π. Ασιλάνη).
Κάποτε ρώτησαν τους" μεγάλους" ανθρώπους τούτου του τόπου... που ο ήλιος αλαλάζει πάνω στη χυμένη πέτρα του, με τα μάτια της τα γιομάτα από νερό, με την ομορφιά του δειλινού στον πλαγίαυλο, με τα φύλλα ν' ανεμοδέρνονται σκορπώντας πέρα σκιαγμένα τα πουλιά, με τους σκουριασμένους κίονες, τα οράματα, τις πληγές και τα αίματα των πατέρων και με τους ανθρώπους, που πλάστηκαν με πόνο για κάθε μόχθο και καιρό... ποιά είναι η ωραιότερη ελληνική λέξη.
Κι ακούστηκαν λέξεις υπέροχες, μοναδικές... αισιοδοξία, ελευθερία, μοναξιά, χάρμα, φιλότιμο, απέθαντος, αθάνατος, νιάτα, χίμαιρα, φως, ουσία, θάλασσα, αρμονία, καλημέρα, όνειρο, χαρά, καλοσύνη, πίστη, ζωή, εμπρός, μάνα, ανατολή, πόνος, ζάχαρη, ιμερτή... ακούστηκε κι απ' τις κοφτερές βραχοπλαγιές του γέρο Ταύγετου και μια φωνή θαρρετή, κείνου που μολόγησε, πως αν τυχόν φύγει απ' το φως και βρεθεί ανάμεσα στους αγγέλους, θα τους μιλήσει ελληνικά και θα τους πει πως...
ΤΟ ΠΙΟ ΚΑΘΑΡΙΟ ΠΡΑΓΜΑ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΛΥΚΟΦΩΣ, ΟΥΤΕ Ο ΟΥΡΑΝΟΣ, ΠΟΥ ΚΑΘΡΕΦΤΙΖΕΤΑΙ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΠΟΤΑΜΙ, ΟΥΤΕ Ο ΗΛΙΟΣ ΠΑΝΩ ΣΤΗΣ ΜΗΛΙΑΣ ΤΑ ΑΝΘΗ, ΑΛΛΑ ΕΙΝΑΙ ...
Η ΑΓΑΠΗ(Ν.Βρεττάκος)
ΑΓΑΠΗ...Λέξη βγαλμένη απ' τo σπλάχνο του Έλληνα Λόγου, του παππουδάκου, λέξη που γεννήθηκε απ' τα ρήματα άγω (οδηγώ) και άπτω (αγγίζω, συνδέω)...πλησιάζω, ασπάζομαι, αγκαλιάζω, ή είναι ο πανάγιος τόκος από το επίρρημα άγαν (υπερβολικά) και το ρήμα πάομαι (αποκτώ)... ένα κτητικό συναίσθημα σε υπερβολικό βαθμό....
Όπως και νάχει, η ΑΓΑΠΗ είναι η έννοια που οδηγεί το πνεύμα και την ψυχή στο" έτερο και ξεχωριστό", τα ενώνει και τα συνάπτει.
Κι είναι τάχατες τυχαίο που το ρήμα ΑΓΑΠΩ, (σε καμιά άλλη γλώσσα του κόσμου δε συμβαίνει), αρχίζει απ' το πρώτο γράμμα του αλφαβήτου και τελειώνει με το τελευταίο; Μέσα σε τούτη την έννοια περιέχονται όλα...αρχή και τέλος.
Μια λέξη...μια ομολογία, μια ικεσία, μια απολυτότητα, που δεν δηλώνει κτήση, αυταπάρνηση, θυσία, δεν κατακερματίζει τα προσωπικά "θέλω", δε φοβάται να κινδυνέψει, να αφοσιωθεί, ν’ αγκαλιάσει, να υποφέρει, να υπερβεί όρια ...
ΑΓΑΠΗ...μια βαθιά τομή του ΕΜΕΙΣ σ' ένα ακέραιο ΕΓΩ..που ακόμα κι αν "δραπετεύσει" το ΕΜΕΙΣ, θα υπάρχει για πάντα το ΕΓΩ..."εγώ αγαπώ"...
"Τι είναι ΑΓΑΠΗ;
Δεν είναι συμπόνια, μήτε καλοσύνη.
Στη συμπόνια είναι δύο, αυτός που πονά
κι αυτός που συμπονάει.
Στην καλοσύνη είναι δύο, αυτός που δίνει
κι αυτός που δέχεται.
Μα στην αγάπη είναι ένα.
Σμίγουν οι δύο και γίνονται ένα.
Δεν ξεχωρίζουν.
Το εγώ κι εσύ αφανίζονται.
ΑΓΑΠΩ ΘΑ ΠΕΙ ...ΧΑΝΟΜΑΙ." (Ν.ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ).
Η έννοια του ΑΓΑΠΩ είναι πολυδιάστατη κι αγκαλιάζει με θέρμη τη ...βαθιά στοργή, τη φιλία, την αφοσίωση, την τρυφερότητα, τη συμπάθεια, την εκτίμηση, το σεβασμό, την εμπιστοσύνη, το δόσιμο... μα πάνω απ' όλα τον... αβροπέδιλο, τον αθάνατο, τον αθαμβή, το βαρύζηλο, το γλυκύπικρο, το δεσπότη, το δολοπλόκο, τον εύχαρη, τον ηδύ, τον ιερό, τον κληδούχο, το λάβρο, το μείλιχο, τον παιώνιο, τον πυρφόρο, το σωτήρα, τον τακερό, τον υπερπόντιο, το φρενοκλόπο, το χρυσοφαή, το της ψυχής αμόνι, τον ωκύ....ΤΟΝ ΠΡΩΤΟΓΕΝΝΗΤΟ ΕΡΩΤΑ.
"Μονόξυλα οι Έλληνες κι ο ΕΡΩΤΑΣ τελευταία ελπίδα,
αυτός που έμπλεξε τα χέρια τόσων ζευγαριών,
κόκκινο, μπλε, πράσινο, κίτρινο παραμύθι..."(ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΟΥΖΟΣ)
Κι είναι αυτή, η ίδια, η ακατάλυτη δύναμη, που σμίγει...το ίδιο...τ' άπαράλλαχτο... με το φωτόλουστο Θεάριο, Όλβιο, Πύθιο Φοίβο, το θαλασσοβρόντη Πόντο, τη χλωροκαρπούσα Γη, τον ουράνιο Αιθέρα και... πάνω απ' όλα... τον ευρύστερνο Τάρταρο..
"Οι φωταψίες του έρωτα,
σαν άνεμος ωτακουστής
σε σύννεφο διαβατικό,
λες και το κρύσταλλο των τραγικών ματιών σου...
...τα δέσαν άστρα σε βράχια αρμονικά...,
στο γαλάζιο κοντύλι τ' ουρανού...
πετούν τα πουλιά σε τραγούδια υακίνθων...
υποσχέσεις ζωής και χαράς
και ζωής και χαράς"(ΝΙΚΟΣ ΕΓΓΟΝΟΠΟΥΛΟΣ).
Από κείνο το μακρινό το χάραμα του χρόνου, το πλάσμα τ' ανθρώπινο, σε κάθε τόπο, σαστισμένο κι αήθιστο στο θάμα της κτίσης, μάχονταν, θυμοφθορώντας, αποθυμώντας και θοάζοντας τους αφανισμούς και τις ματαιώσεις της ζωής, που του δόθηκε, να εξηγήσει...τη γη, τον ουρανό, τη βροχή, τον κεραυνό, την αστραπή, τη φωτιά, το νερό... το φως τ' ολόφωτο... όλα ανοίκεια, αλλότρια, αδίδαχτα, αγνώριστα...
Έτσι, άρχισαν να "χτίζονται" οι μυθολογίες του κάθε λαού, τα όμορφα αυτά παραμύθια, με το σπόρο της αλήθειας στο κατάμεσό τους όλης κείνης της θέσμισης, που διαφεντεύει την πλάση. Και μέσα απ' το κάθε παραμύθι άρχισαν να γεννιούνται και μυριάδες θεοί, πλάσματα μ' ιδιότητες και χαρίσματα... κι ιστορίες θελκτικές, χαριτωμένες, μαγευτικές, γοητευτικές και κατακτητικές που, με το σβέλτο τρεχαντηράκι της φαντασίας, έριχναν φως σε κάθε γωνιά της ύπαρξης, απόρθητης ακόμα απ' τη λογική.
Η μυθολογία των μακρινών μας παππούδων όμως, η Ελληνική, είναι αυτή που ακουμπά πιότερο την ψυχή μας, γιατί είναι πλασμένη από χώμα μιας βασανισμένης πατρίδας... δίψα, καμάρι, τραγούδι, ηδονική και λυρική μανία, τα στήθη, οι ανθοστόλιστοι τάφοι, οι ίσκιοι, τα μεγάλα μάτια, τα λευκά φορέματα, ο χορός της αποκριάς, το γραφτό μας για ένα τελευταίο αναγύρισμα στο ξάγναντο της ελπίδας... όλα χώμα. Κι ύστερα, μια σταγόνα νερού, ένα φυλλαράκι θαλερό, μια αχτίδα που κρέμασε ο αφέντης ήλιος στην ανασαμιά, το νερό το θαλασσί που αναβλύζουν οι καρδιές, το ονείρεμα το γιομάτο ραγίσματα... το πολύ τ' ουρανού που κατασταλάζει στη ματιά, με το δάκρυ το ιερό κι ευλογημένο.
Απ' το πάνθεο αυτό των θεών δεν θα μπορούσε να λείπει ο ΕΡΩΤΑΣ. Κάθε φορά που ο λογισμός πλανιέται σ' αυτό το φλογερό συναίσθημα, η μορφή της Αφροδίτης και του φτερωτού γιού της αναπηδούν απ' το νου μας.
Κι ας σαλπάρουμε τώρα, με το γλαυκό πλεούμενο της ιλαρής ψευδαίσθησης, στο χρόνο και στον τόπο, για ν' ανταμώσουμε, αγκαλιαστά, τους δυο ερωτικούς θεούς... την Αφροδίτη και τον Έρωτα... τη Μεγάλη Μητέρα και το φωτόλουστο παιδόπουλό της... πατέρας ο Ουρανός και σ' άλλη εκδοχή ο λαφυροφόρος Άρης, μια σχέση που συμβολίζει την αναπόφευκτη σύγκρουση και συνύπαρξη της αγάπης και της βίας, του πάθους και της μάχης, δείχνοντας πως ο Έρωτας είναι η δύναμη, που διαπερνά τα πάντα.
Ο ΕΡΩΤΑΣ, ( Ησίοδος), ανήκει, μαζί με το Έρεβος και τη Νύχτα, στις τρεις πρωταρχικές κι αγέννητες θεότητες, αρχέγονη δύναμη που προυπάρχει των θεών και των ανθρώπων και δύναμη ενοποιητική, που εξασφαλίζει την ύπαρξη νέων θεών κι ανθρώπων.
Σύμφωνα με την Ορφική διδασκαλία, ο ΕΡΩΣ-ΦΑΝΗΣ, ξεπήδησε απ' το "ΚΟΣΜΙΚΟ ΩΟ" που άφησε η Νύχτα στους κόλπους του Ερέβους.
Στα Ελευσίνια Μυστήρια ο ΕΡΩΤΑΣ λατρεύονταν ως ΠΡΩΤΟΓΕΝΗΣ (Πλούταρχος, "περί έρωτος").
Αλλά κι ο "θείος" Πλάτωνας τον λογιάζει σαν το πρωτόγενο απ' όλους τους θεούς. Η ταυτότητα του Έρωτα που μεταβιώνει ως τα σήμερα, δόθηκε αργότερα απ' όλους σχεδόν τους ποιητές.
Ο Παυσανίας τον ιστορεί σαν ένα μικρό παιδί γιομάτο πάθος, που τοξεύει με τα χρυσά του βέλη, τόσο τους ανθρώπους, όσο και τους ολύμπιους θεούς... Κι αφού πια αναγνωρίζεται σαν γιός της αφρόεσσας, νυκτέρειας ζεύκτρειας θεάς, είναι κι ο πρωτοχορευτής κι ο σύντροφος των πιστών της φτερωτών ακολούθων, των Ερώτων, μαζι με τον αύθαιμο αδερφό του, τον ΑΝΤΕΡΩΤΑ, θεό της αμοιβαίας αγάπης κι ορκισμένο εχθρό του απερίσκεπτου, αλγεσίδωρου, μυθοπλόκου, λυσιμελή έρωτα, τον Ηδύλογο, θεό της κολακείας, τον Ερμαφρόδιτο, τον Ίμερο, θεό της ανεξέλεγκτης επιθυμίας, τον Υμέναιο, θεό του γάμου και τον Πόθο.
...ένα όμορφο "ποιητικό"παραμύθι...
Στο "Συμπόσιο "του Πλάτωνα, η Διοτίμα, ιέρεια απ' την αρχαία Μαντίνεια, Πυθαγόρεια φιλόσοφος και γνώστρια της πυθαγόρειας αριθμοσοφίας, βρίσκεται στο λόγο του Σωκράτη, (δεν έχει φυσική παρουσία), που την αναφέρει σαν "δασκάλα" του στα μυστικά του έρωτα, καθώς της οφείλει τις απόψεις του γι' αυτόν, ως πόθο και κίνητρο για το Ωραίο και τ' Αληθινό. Η διδασκαλία της Διοτίμας δίνεται στον πλατωνικό διάλογο με τη διεξοδική περιγραφή των φάσεων, απ' τις οποίες περνά η εσωτερική, έμπονη κι έμπνοη, πορεία... η ενασχόληση με τη φιλοσοφία δηλαδή, που ως κινητήρια δύναμή της αναφέρεται ο διαρκώς ΦΙΛΟΣΟΦΩΝ ΕΡΩΣ. Ο μέγας Πλάτωνας λοιπόν, που διδάσκει μέσα στα ανυπέρβλητα έργα του με "μύθους", ομορφοφέρνει τη μορφή της Διοτίμας να διηγείται μια πολύ γοητευτική ιστορία και να "φανερώνει" τους "φιλοσοφικούς γονείς του Έρωτα"...
..."Την ώρα λοιπόν που γεννήθηκε η Αφροδίτη, είχανε τραπέζι οι θεοί και πολλοί άλλοι ακόμα, μαζί τους κι ο γιος της Μήτιδας...Ο ΠΟΡΟΣ. Όταν πια αποδείπνησαν, καθώς δα ήτανε συμπόσιο, ήρθε για να επαιτήσει κι Η ΠΕΝΙΑ κι έστεκε στις θύρες. Ο Πόρος τότε, μεθυσμένος απ' το νέκταρ, μπήκε στον κήπο του Δία-βαρύς-βαρύς- κι αποκοιμήθηκε.
Η Πενία, έχοντας στο νου της τη μαύρη φτώχεια της, σκέφτηκε να κάνει παιδί με τον Πόρο...κι έτσι ξάπλωσε κοντά του...και...γεννήθηκε Ο ΕΡΩΤΑΣ...μια γέννα "άβουλη" απ' την πλευρά του πατέρα.
Σαν γιος λοιπόν της φτώχειας και του πλούτου ο έρωτας, πρώτα-πρώτα είναι πάντα φτωχός κι όχι απαλός και τρυφερός, όπως νομίζουν πολλοί, αλλά σκληρός, ακατάστατος, ανυπόδητος κι άστεγος. Πλαγιάζει πάντα χάμω και χωρίς στρώμα, έχοντας της μάνας του τη φύση... πάντα με τη φτώχεια σύντροφος.
Απ' τον πατέρα του πάλι, είναι επίβουλος στους όμορφους και τους καλούς, όντας ανδρείος και φιλοκίνδυνος και σφριγηλός, δεινός κυνηγός, πάντα πλέκοντας κάποια σχέδια, αλλά κι επιθυμητής της φρόνησης, είναι άξιος να φιλοσοφεί σ' όλη του τη ζωή, γοητευτής, φαρμακευτής και σοφιστής.
Κι ούτε αθάνατος είναι κι ούτε θνητός, αλλά, μέσα στην ίδια μέρα, πότε ζει κι ανθίζει και πότε πάλι πεθαίνει, έχοντας τη φύση και των δυο γονιών του.'Ετσι, δεν είναι μήτε φτωχός, μήτε και πλούσιος...βρίσκεται ανάμεσα δηλαδή στη ΣΟΦΙΑ και την ΑΜΑΘΕΙΑ...."
("ΣΥΜΠΟΣΙΟ"ΠΛΑΤΩΝΑ,ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΙΩΑΝΝΗ ΣΥΚΟΥΤΡΗ).
ΕΡΩΤΑΣ...ΑΝΤΕΡΩΤΑΣ...αξίζουν λίγα λόγια...
Είναι αδέρφια, ομόαιμα, απ' τον ίδιο πατέρα και μάνα, (Άρη και Αφροδίτη).
Κι ενώ ο Έρωτας είναι η αρχή της έλξης, της παρόρμησης που επιθυμεί το σώμα, ο Αντέρωτας είναι η αρχή της ανταπόδοσης, η εκδίκηση για την ανεκπλήρωτη αγάπη κι η εξισορρόπηση της φύσης... ένα πνεύμα που διασφαλίζει την Αρμονία, τιμωρώντας την περιφρόνηση και ανταμείβοντας την αμοιβαία Αγάπη.
Ο ΕΡΩΤΑΣ ΕΙΝΑΙ Η ΣΠΙΘΑ ΚΙ Ο ΑΝΤΕΡΩΤΑΣ ΕΙΝΑΙ Η ΦΛΟΓΑ, ΠΟΥ ΣΥΝΤΗΡΕΙ ΤΗ ΣΧΕΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠ' ΤΗΝ ΑΜΟΙΒΑΙΟΤΗΤΑ.
Ο ΕΡΩΤΑΣ ΣΤΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΚΕΨΗ... ΜΙΑ ΑΙΝΙΣΣΟΜΕΝΗ ΠΕΡΙΧΑΡΑΞΗ ΤΟΥ ΑΨΕΓΑΔΙΑΣΤΟΥ ΘΕΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ.
Υψηλοφρονούμε, προσδεχόμενοι την ευδοκία πως είμαστε όλοι τεκνογονήματα του Έρωτα.
Ενός γονιού αγαλλόμενου και γλυκύπικρου δεσπότη, που μαζί με την άλλη τεράστια δύναμη, (το θάνατο), μας χωροβατεί, μας νομεύει και στο τέρμα τούτου του πρόσκαιρου περάσματός μας απ' το περιβολάκι της ζωής, μας κατεναίρει, μας αφανίζει, δίχως καμιάν αμφιγνωμιά...αθυμιά καμιά.
Καρυδότσουφλα οι ζωές μας στις ανταριασμένες θάλασσες...κι εμείς πάμε...κι όλο πάμε...
Έρωτας...αυτός ο απρόσκλητος επισκέπτης, που μυθηγορεί και φιλοτοκεί ατέλειωτες σκέψεις στο λογισμό των φιλοσόφων, αγαπημένων συντρόφων μας σε ώρες γλυκόθυμης μελέτης.
Καμιά απ' τις θεωρίες τους δεν είναι πιο σημαντική απ' την προσωπική μας εμπειρία, όμως τις προσδεχόμαστε, γιατί ίσως έχουν τη δύναμη να φωτίσουν τον τρόπο που εξετάζουμε "το φαινόμενο", καλωσορίζοντάς το κι ανατέμνοντας τη φύση του. Άραγε... εξηγείται ο Έρωτας; Ας σκύψουμε λοιπόν, επιγραμματικά, σε κάποιες ιδέες φιλοσόφων της καρδιάς μας, που επιλέξαμε ακριβώς για τη διαφορετική τους φιλοσοφική προσέγγιση...
ΠΛΑΤΩΝΑΣ
Ο μεγάλος Αθηναίος φιλόσοφος και ποιητής θεωρεί, ότι ο Έρωτας είναι απλά η εφαρμογή της ηθικής κι ότι η "ιδέα" του κατακοσμεί το θεικό σύμπαν σε "διαλάμπουσα" κατάσταση. Είναι μια ιδέα γεμάτη πάθος, όχι όμως για τη σαρκική επαφή, αλλά για το φυσικό και ηθικό κάλλος... μοιάζουμε στο θεό αγαπώντας την ομορφιά, χωρίς κάποια άλλη διέγερση. Ο Έρωτας, για τον Πλάτωνα, είναι η ανάγκη κι η ορμή να γνωρίσουμε κάτι καινούργιο και το εγκολπώσουμε, με τον τρόπο, που η μια ψυχή αναζητά τη βαθιά γνώση της άλλης ψυχής που αγαπά κι αυτό γιατί η κάθε ψυχή έλκεται απ' τις "ιδέες" που ήδη κατέχει, πριν ακόμα ενωθεί με το ανθρώπινο σώμα. Άρα, στην πλατωνική φιλοσοφία Η ΨΥΧΗ ΚΙ Ο ΕΡΩΤΑΣ μπορούν να ταυτιστούν... η βάση της θεωρίας του Πλατωνικού Έρωτα, μιας φράσης, μιας ιδέας που είναι γνωστή σ' όλον τον κόσμο, αναφέρεται στο διηνεκές κι υποστηρίζεται από πολλούς μέχρι σήμερα.
Ο ΕΡΩΤΑΣ, Ο ΙΔΑΝΙΚΟΣ ΕΡΩΤΑΣ, ΕΙΝΑΙ Ο ΨΥΧΙΚΟΣ ΕΡΩΤΑΣ ΚΙ ΟΧΙ ΑΥΤΟΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΕΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΤΑΚΤΗΣΗ ΤΩΝ ΣΩΜΑΤΩΝ.
Οι σκέψεις κι οι θεωρίες, (για τον Έρωτα) του τεράστιου φιλοσόφου, που επηρέασε τον πολιτισμό της Δύσης, μας έχουν κληροδοτηθεί στα έργα του "ΣΥΜΠΟΣΙΟ", "ΦΑΙΦΡΟΣ" και "ΛΥΣΙΣ". Στο δε διάλογό του, "ΚΡΑΤΥΛΟΣ" χρησιμοποιεί την ετυμολογία του ονόματος έρως (είρεσθαι=το ζητάν /έρασθαι =το επιθυμείν + όιηση=σκέψη), για να εξηγήσει πως η γλώσσα, ο λόγος συνδέεται με την πραγματικότητα και πως η φιλοσοφία, (η αγάπη για την σοφία), οδηγεί στην κατανόηση της αλήθειας των πραγμάτων, συνδέοντάς την με την κίνηση και την αναζήτηση, πάντα με τον έρωτα να "εισρέει", (έσω ρει) στην ψυχή.
"Ότι ερωτεύεσαι μια ωραία γυναίκα, ή έναν ωραίο άνδρα, στην πραγματικότητα ερωτεύεσαι όχι την ομορφιά, αλλά την τελειότητα που βλέπεις επάνω τους, δηλαδή την ΑΛΗΘΕΙΑ, αφού η αλήθεια δεν μπορεί παρά να είναι ΤΕΛΕΙΑ" (λόγια του Σωκράτη απ' το "Συμπόσιο")
ΑΡΤΟΥΡ ΣΟΠΕΝΧΑΟΥΕΡ
"Δεν έχουμε καμιάν άλλη επιλογή απ' το να ερωτευτούμε"... λέει ο μελαγχολικός Γερμανός ιδεαλιστής φιλόσοφος, ο συνεχιστής του Κάντ και λάτρης του "θείου" Πλάτωνα. Η βιολογία είναι πιο ισχυρή απ' τη λογική, γεγονός που μας κάνει δυστυχισμένους.Ο ρομαντικός χαρακτήρας που αναπτύσσουμε, όταν ερωτευόμαστε, είναι απλά μια ανθρώπινη εφεύρεση ερωτικής έκφρασης… ο τρόπος εκπλήρωσης των σεξουαλικών αναγκών, αναγκαίος για την πυροδότηση της δημιουργίας ενός νέου ανθρώπου.
Στο έργο του "ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΗ ΤΗΣ ΕΡΩΤΙΚΗΣ ΑΓΑΠΗΣ" ο φιλόσοφος της θεωρίας της "βούλησης", ως μεταφυσικής αρχής κατανόησης του ατόμου και του κόσμου, διερευνά τι είναι αυτό που προκαλεί το ερωτικό πάθος, υποστηρίζοντας τελικά ότι αυτό δεν είναι παρά μια ΤΡΕΛΛΑ.
Ο ΕΡΩΤΑΣ, ΓΙΑ ΤΟΝ ΣΟΠΕΝΧΑΟΥΕΡ, ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ ΣΥΝΕΙΔΗΣΙΑΚΗ ΑΥΤΑΠΑΤΗ ΤΩΝ ΚΕΚΑΛΥΜΜΕΝΩΝ ΓΕΝΕΤΗΣΙΩΝ ΟΡΜΩΝ.
ΣΑΙΡΕΝ ΚΙΡΚΕΓΚΩΡ
Ο Έρωτας για το Δανό φιλόσοφο, θεολόγο, ποιητή, θρησκευτικό συγγραφέα ...και πρώτο "υπαρξιστή"... είναι ένα αέναο "γίγνεσθαι", μια συνεχής διαδικασία αναζήτησης. Το ενστικτώδες άγγιγμα, η εφήμερη επαφή μπορεί να μας συναρπάζει, αλλά μπορεί να μας αφήσει μόνους, μετά το πέρας του. Ο προσανατολισμός του έρωτα, για το Δανό φιλόσοφο, αποδίδεται μόνο με "θρησκευτικούς" όρους, με τελευταία επικύρωση το γάμο.
Ως "μέσο πρόσβασης στο υπερανθρώπινο", το άτομο λειτουργεί ελεύθερο, ατομικά, αλλά και ως μέρος ενός συνόλου.
Ο γάμος δεν είναι μια συναλλαγή, αλλά η συνύπαρξη δύο ατόμων, που δεν επιθυμούν να "σπαταλήσουν" χρόνο σε άσκοπες αναζητήσεις.Τα άτομα πρέπει να έλκονται πνευματικά, συνθήκη που θα απομακρύνει κάθε τι που εμποδίζει την ενότητά τους, σε επίπεδο βαθύ και ουσιαστικό.
Η ΟΥΣΙΑ ΤΟΥ ΕΡΩΤΑ, ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΙΡΚΕΡΓΚΩΡ, ΕΙΝΑΙ Η ΜΕΤΟΥΣΙΩΣΗ ΤΟΥ ΣΕ ΑΓΑΠΗ.
ΦΡΙΝΤΡΙΧ ΝΙΤΣΕ
Ο μεγάλος Γερμανός φιλόσοφος, ποιητής, συνθέτης και φιλόλογος, που την πολυεπίπεδη σκέψη του απασχόλησε η θρησκεία, η φιλοσοφία, η ηθική, ο πολιτισμός κι οι επιστήμες... σχεδόν ένας πανεπιστήμων "μικρός Αριστοτέλης", στη θεωρία του "για ΤΟ ΣΚΟΠΟ ΤΗΣ ΖΩΗΣ", μας δίνει για τον Έρωτα μια διάσταση αφοπλιστική.
"Αυτός που αγαπά θέλει να γνωρίζει το πρόσωπο που επιθυμεί, θέλει να εξουσιάζει απόλυτα την ψυχή του, όσο και το σώμα του... θέλει ν' αγαπιέται μονάχα αυτός, να κυριαρχεί και να βασιλεύει μέσα στην άλλη ψυχή, σαν το υψηλότερο και πιο επιθυμητό αγαθό... Αλλά ο Έρωτας πάντα κοροϊδεύει τέτοιους βλάσφημους... είναι οι μεγαλύτεροι ευνοούμενοί του.
Υπάρχει όμως πάνω σ' ολόκληρη τη γη κι αυτό το είδος ΕΠΕΚΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΕΡΩΤΑ, ΟΠΟΥ Η ΦΙΛΗΔΟΝΗ ΕΠΙΘΥΜΙΑ, ΠΟΥ ΑΙΣΘΑΝΟΝΤΑΙ ΔΥΟ ΑΝΘΡΩΠΟΙ, Ο ΕΝΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΛΛΟΝ, ΠΑΡΑΧΩΡΕΙ ΤΗ ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΣΕ ΜΙΑ ΝΕΑ ΕΠΙΘΥΜΙΑ, Σ' ΕΝΑΝ ΚΑΙΝΟΥΡΓΙΟ ΠΟΘΟ, ΣΕ ΜΙΑ ΥΨΙΣΤΗ ΚΟΙΝΗ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΕΝΟΣ ΙΔΑΝΙΚΟΥ, ΠΟΥ ΘΑ ΤΟΥΣ ΥΠΕΡΒΑΛΛΕΙ. Αλλά ποιός γνωρίζει αυτήν την αγάπη; Ποιός άνθρωπος την έζησε; Το όνομά της, το αληθινό της όνομα, είναι ΦΙΛΙΑ. "(Εδώ ο φιλόσοφος μας θυμίζει πολύ τον Αριστοτέλη, που αποκάλεσε τον έρωτα "υπερβολή φιλίας".
Αν κι ο Νίτσε δεν είναι υπέρμαχος της ιδέας της ρομαντικής αγάπης, ωστόσο φαίνεται να αντιλαμβάνεται τα χαρακτηριστικά της...)
ΤΖΟΥΝΤΥ ΜΠΑΤΛΕΡ
Η νεότερη (και στη ζωή) φιλόσοφος, Αμερικανικής καταγωγής, έχει εκφραστεί για τον Έρωτα, αφού μεγάλο μέρος του σημαντικότατου φιλοσοφικού της έργου της αφορά τα φύλα, τις σχέσεις τους και τις αλληλεπιδράσεις τους, (γι' αυτό ακριβώς την επιλέξαμε και την αφήσαμε... τελευταία, ως την πιο αγαπημένη μας). Αν και δεν επινόησε κι ούτε είναι υπεύθυνη για τη σημερινή πολιτική των ταυτοτήτων φύλου, το έργο της πιστώνεται ότι συνέβαλε στο να γίνουν δεκτές αυτές οι εξελίξεις. Η επίδραση είναι αμφίδρομη... τα πολιτικά κινήματα έχουν εμπνεύσει το έργο της. Το να είμαστε ευάλωτοι είναι η ιδιότητα που κάνει τη ζωή δυνατή. Όλα τα ανθρώπινα πλάσματα πρέπει να μπορούν να δέχονται και να προσφέρουν, διαφορετικά δεν μπορεί κάποιος να νοείται "ζωντανός", αν δεν τρώει, δεν αναπνέει, δεν μιλάει, δεν συνάπτει σχέσεις οικειότητας, Χρειαζόμαστε ο ένας τον άλλον, για να έχουμε "πληρότητα." Διαπιστώνει κανείς πως ο Έρωτας δεν είναι μια κατάσταση, ένα συναίσθημα, μια διάθεση, αλλά μια ανταλλαγή άνιση, γεμάτη ιστορία, φαντάσματα, λαχτάρες, που είναι, λιγότερο ή περισσότερο, ευανάγνωστες σε όσους προσπαθούν να δουν τον άλλον με τη δική τους ελαττωματική όραση. Τυχαίνει να έχουμε κατά νου, όχι τον ίδιο τον έρωτα, αλλά την "ιδέα" του έρωτα.
ΤΗΝ ΑΓΑΠΗ ΤΗ ΓΝΩΡΙΖΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΜΟΝΟ ΟΤΑΝ ΚΑΤΑΣΤΡΕΦΟΝΤΑΙ ΟΛΕΣ ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΟΥ ΚΑΙ ΑΥΤΗ Η ΑΠΟΔΕΣΜΕΥΣΗ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΣΗΜΑΔΙ ΤΗΣ ΑΓΑΠΗΣ."
Θάταν όμως μεγάλη μας παράλειψη να μην αναφερθούμε-ενδεικτικά κι επιγραμματικά-και σε άλλους, μεγάλους φιλοσόφους της αρχαίας Ελλάδας, που στη σκέψη τους "ακούμπησαν" όλοι οι μετέπειτα...ως τα σήμερα...
Βασική αρχή όλων υπήρξε πως ο Έρωτας αποτελεί αρχέγονο στοιχείο της δημιουργίας και εκπροσωπεί τη φυσική δύναμη, που συνενώνοντας τα πρώτα στοιχειώδη μόρια της ύλης, σχημάτισε τα διάφορα σώματα και τα συγκρατεί με την ακαταμάχητη έλξη της.
Ο μεγάλος Σταγειρίτης, ο Αριστοτέλης, θεωρεί τον Έρωτα ως αρχή μεταξύ των όντων, που θέτει σε κίνηση την ύλη.
Την Ίδια ακριβώς κοσμογονική του σημασία παραδέχεται κι ο Παρμενίδης. Ο Εμπεδοκλής τον θεωρεί,μαζί με το "νείκος"(και την φιλότητα)ως αρχές που παράγουν τη γέννεση και τη φθορά των όντων.
Οι Ορφικοί θεωρούν τον Έρωτα ως την πρωταρχική θεότητα γέννησης των πάντων.
Οι Στωικοί τον κατατάσσουν μεταξύ των παθών, οι Επικούρειοι τον εννοούν ως ασφαλή δεσμό μεταξύ των μελών της κοινότητας, οι Νεοπλατωνικοί... ως πορεία της ψυχής προς το Αγαθό και ...τέλος η Χριστιανική παράδοση ως Πνευματική Αγάπη.
ΜΙΑ ΑΝΤΗΧΗΣΗ... ΕΝΑ ΑΝΤΙΔΟΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΠΟΙΗΤΙΚΗ ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΟΥ ΕΡΩΤΑ… ΑΠ'ΤΟΝ ΟΜΗΡΟ, ΩΣ ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ.
Στο νου μας πάντα θα ηχούν τα λόγια του Δημήτρη Μαρωνίτη, του μεγάλου δασκάλου των χρόνων του ιστορικού "αμφιθεάτρου" της οδού Σίνα... όταν στριμωγμένοι, καθιστοί κι όρθιοι, ακούγαμε την παίδευσή του, με την ανάσα κομμένη και τα μάτια υγρά.
"Ο Κόσμος, ο Ελληνικός, των ηριγενών προπατόρων μας, ήταν ένας κόσμος μάλλον μελαγχολικός, που κουβαλούσε τη βαρυθυμιά της σπουδής των μεγάλων προβλημάτων της διασκόπησης θεμάτων, που κέντριζαν το λογισμό του... κόσμος, ζωή, άνθρωπος. Κι όμως, τούτοι οι πρώτοι μεγάλοι διδάχοι, την πίκρια τους την έκρυβαν μ' επιμέλεια θαμαστή… ένα ασύγκριτο μυστικό, που δημιούργησε την αμίμητη τέχνη τους... ιστορία, φιλοσοφία, επιστήμες, ρητορική, επιγράμματα, θέατρο, αγάλματα, αγγεία, ναοί, ζωγραφιές, μουσική και τραγούδια... όλα με τον άνθρωπο στο κέντρο... το μέτρο των πάντων. Πάνω απ' όλους κι απ' όλα..."αφέντρα, ξελογιάστρα" "Η ΠΟΙΗΣΗ"... το "πεσβυγενές κλέος απάντων"... "
"Κι ενώ η εκφραστική ανάγκη κείνου του παράδοξου κόσμου πήγασε από μιαν άβυσσο ταραχής, το μορφωτικό της φανέρωμα ηρέμησε σε μια πανβασιλεία γαλήνης" (Δ.Λιαντίνης).
Η Επική ποίηση αποτελεί το πρώτο-πρώτο δημιούργημα ...ένα και το αυτό με το θαύμα...λέξεις που αφηγούνται με έντεχνο μουσικό μέτρο έργα θεών κι ανθρώπων...."τα εν μέτρω πεποιημένα έπη'. Άγνωστος παραμένει ακόμα ο τόπος της πρώτης "δημιουργού" ποιητικής τέχνης. Στις απαρχές του ήταν είδος ποίησης προφορικής, που απαγγέλονταν απ' τους ραψωδούς στις αυλές των ηγεμόνων. Ο "πατέρας του 'Ηρωικού Έπους"...( Ιλιάδα και Οδύσσεια), είναι ο ΟΜΗΡΟΣ και του " Διδακτικού 'Επους" ο ΗΣΙΟΔΟΣ, ( Έργα και Ημέρες, και Θεογονία).
Κι ας αφήσουμε το νου μας να περιπλανηθεί στ' αθάνατα αυτά έργα, για ν' ανταμώσει την έννοια του ΕΡΩΤΑ, του πλανώμενου παντού, του ποικιλόπτερου, του πυρίδρομου, του πυρφόρου, που άγγιξε τη σκέψη όλων των ποιητών αείποτε.
Ο ΕΡΩΤΑΣ στον ΟΜΗΡΟ αναφέρεται ως "φιλότητα" κι είναι μια αισθησιακή, παθιασμένη δύναμη που οδηγεί σε δράση πάθους και καταστροφής, μια παράλογη ακατανίκητη δύναμη που προκαλεί χάος κι εκφράζεται με βαθιά ανθρώπινα (και θεικά) συναισθήματα, πόθο, πάθος, λαγνεία, ευχαρίστηση, ζήλεια, μίσος, αλλά και οδύνη.
Στην Ιλιάδα ο έρωτας έχει ολοφάνερα δευτερεύοντα ρόλο… η δύναμή του σχεδόν διακωμωδείται, με το φόβο της αφαίρεσης της λογικής από θνητούς κι αθανάτους.
Στην Οδύσσεια, ο ρόλος του έρωτα είναι περισσότερο καθοριστικός και δίνεται προτεραιότητα στη σαρκική του πλευρά.
Οι αποχρώσεις του Έρωτα στα ομηρικά έπη οδηγούν κάθε φορά σε διαφορετική έκβαση, σκιαγραφείται μια άλλη εικόνα του φτερωτού θεού, με περισσότερη ελευθέρια, παρά ρομαντική χροιά, ενώ οι ήρωες, ερωτευμένοι ή μη, παραμένουν αναλλοίωτοι στη σκηνή της δικής τους ιστορίας.
Στον ΗΣΙΟΔΟ Ο ΕΡΩΤΑΣ είναι αρχέγονη δύναμη που συνέχει τα πάντα. Αρχή σύνθεσης, ένωσης και διαιώνισης της ζωής, +-φέρνοντας τάξη στο χαοτικό κόσμο.
" Κι ο έρως που είναι ο πιο ωραίος ανάμεσα στους αθάνατους θεούς, ο λυσιμελής όλων ανεξαίρετα, δαμάζει μέσ' στα στήθια τους τη γνώση και τη φρονιμάδα". (Θεογονία).
ΟΙ ΟΜΗΡΟΙ ΘΕΟΙ ΕΧΟΥΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΠΑΘΗ ΚΙ ΟΙ ΗΣΙΟΔΕΙΟΙ ΕΧΟΥΝ ΠΙΟ ΑΦΗΡΗΜΕΝΟ ΛΟΓΟ, ΣΤΗΡΙΓΜΕΝΟ ΟΜΩΣ ΣΤΗ ΔΥΝΑΜΗ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ.
" Εννέα τας Μούσας φασίν τινές, ως ολιγώρως. Ηνίδε και Σαπφώ Λεσβόθεν η δεκάτη,(Πλάτωνας)
" Αθάνατη Αφροδίτη, του Δία κόρη που σε φανταχτερό κάθεσαι θρονί
κι όλο στήνεις παγίδες της αγάπης... εσένα δέσποινα παρακαλώ...
μη ρίχνεις άλλο βάρος από καημούς και πίκρες στην ψυχή μου..."
Στεκόμαστε τώρα, με λαχτάρα ανείπωτη ...απ' την πρώτη στιγμή τούτης της γραφής... στο πιο όμορφο ασματολόγημα, στη μολπή την ανυπέρβατη, την ευστομία και το γλυκοκελάδημα, το άδισμα το εύθογγο "του πλάσματος του ευαίσθητου και θαρρετού συνάμα, που δε μας παρουσιάζει συχνά η ζωή. Ένα μικροκαμωμένο, βαθυμελάχρινο κορίτσι, ένα "μαυροτσούκαλο", που ωστόσο έδειξε ότι είναι σε θέση να υποτάξει ένα τριαντάφυλλο, να ερμηνεύσει ένα κύμα ή ένα αηδόνι και να πει Σ' ΑΓΑΠΩ, για να συγκινηθεί όλη η υφήλιος" (Οδ. Ελύτης).
Μιλάμε βέβαια για τη δέκατη Μούσα, τη ΣΑΠΦΩ...ΤΗΝ ΨΑΠΦΑ, απ' την Ερεσσό της Λέσβου, την κύρια εκπρόσωπο της αρχαίας ΛΥΡΙΚΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ, κείνης της "ιοπλόκ' άγνα μελλιχόμμειδε Σάπφοι" (στεφανωμένης με βιολέτες, ιερής, γλυκοχαμόγελης Σαπφώς) (Αλκαίος)...της ιμερόφωνης, της γλυκύφωνης και μελίφωνης διαφεντεύτρας του έρωτα, της ερωτοδέσποινας. ΣΑΠΦΩ... ΕΝΑ ΟΝΟΜΑ ΚΑΥΤΌ ΑΠΌ ΣΑΡΚΙΝΕΣ ΣΥΛΛΑΒΕΣ, ΖΑΦΕΙΡΙ ΓΕΜΑΤΟ ΑΝΑΤΡΙΧΙΛΕΣ ΑΠΟ ΑΣΤΡΑΠΕΣ, ΑΥΓΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΤΙΜΑ ΠΕΤΡΑΔΙΑ... ΠΟΛΥΧΡΩΜΙΑ ΚΙ ΥΠΕΡΤΑΤΟ ΠΑΡΑΛΗΡΗΜΑ ΚΑΙ ΛΕΥΤΕΡΩΜΑ ΚΑΙ ΞΕΣΠΑΣΜΑ ΚΙ ΑΠΟΛΑΥΣΗ ΣΤΟ ΣΤΕΦΑΝΩΜΑ ΤΗΣ ΝΙΚΗΣ ΤΟΥ ΑΔΑΜΑΣΤΟΥ ΕΡΩΤΑ.
Η ΠΟΙΗΤΡΙΑ ΤΟΥ ΕΡΩΤΑ, που οι στίχοι της έχουν καθαρά ανθρώπινη διάσταση ...χαρά, χαμόγελο, μορφή, πόνος, παρηγοριά... και που τα ποιήματά της, ολόκληρα ή θραύσματα συρρικνωμένα, ταξίδεψαν στις τρικυμισμένες θάλασσες όλων των εποχών...κι από αιώνα σε αιώνα κι από τόπο σε τόπο έφτασαν σπρωγμένα, όσα γλύτωσαν, σε μας, στα δικά μας μάτια, στη δική μας ψυχή, να τη δροσολογίσουν να τη δροσοβολήσουν, μ' ένα αερίνισμα απ' τον ίσκιο τον ατάραχο του ασημένιου λιόκλαδου, μέχρι τ' αμμουδερό ακροθαλάσσι του βλογημένου της νησιού.
" Αερίων επέων άρχομαι ελεξάμην όναρ Κυπρογένητα
άγι δη χέλυ δια μοι λέγε φωνάεσσα δε γίνεο"
(με λόγια αιθέρια θ' αρχίσω να συζητάω πως την Αφροδίτη ονειρεύτηκα...εμπρός λύρα θεική με τη φωνή σου μίλησέ μου.)
Τους στίχους της μεγάλης ποιήτριας, γραμμένους στην Αιολική διάλεκτο, ανέλαβαν πολλοί να τους... μετασκευάσουν, εκνοτίζοντας το χρέος τους στεφανωμένο με μιαν "ένθεη έμπνευση". Ανάμεσό τους ξεχωρίζει ο συντοπίτης της Μυτιληνιός μεγάλος βάρδος του Έρωτα και τ' Αρχιπελάγους... ο Οδυσσέας Ελύτης, που ένιωσε τα λόγια της βαθιά στο ψύχωμα και το λογισμό του. Τους "φόρεσε καινούργια ρούχα", ωρεύοντας κι ακριβοκοιτάζοντας μην τυχόν και τα "πληγώσει".
"...βώμοι δε τεθυμιάμε-νοι λιβανώτω ...
βρόδοισι δε παις ο χώρος εσκία στ' αήται μέλλιχα πνέοισιν..."
(βωμοί θυμιατισμένοι με λιβάνι, χώρος σκιερός με τριαντάφυλλα, αέρηδες που πνέουν γλυκά...)
Και κατόπι, κίνησε να μας τα δωροφορήσει, μ' έναν τρόπο μοναδικό… έναν κήπο, όπου ανθούν τα ρόδα κι ακόμα καρπίζει η φωνή τ' αηδονιού, που με σπασμένες τις φτέρουγες σμίγει τα τραγούδια του μ' αυτά της θάλασσας και των κυμάτων της. Έναν διάλογο λοιπόν ανοίγει ο Ελύτης με τους στίχους της Ψάπφας… μια απόπειρα να συμπληρώσει, να επεκτείνει και να συνθέσει τη δική του εκδοχή, που οδηγεί ωστόσο στο ίδιο συμπέρασμα... την ύπαρξη μιας γραμμής που ο άνθρωπος δεν μπορεί να περάσει, αλλά ταυτόχρονα όμως καταφέρνει να παραμένει σ' έναν κόσμο απέραντο, ολοφώτεινο, παντοτινό… έναν κόσμο ΟΥΡΑΝΟ.
Κι ακόμα, μ' ένα καινούργιο ταξίδι, οι στίχοι της μεγάλης ερωτοπλέχτρας ταξιδεύουν στις γειτονιές των ανθρώπων του σήμερα. Παρακινημένοι απ' το έκπαγλό τους κάλλος, συνθέτες ευαίσθητοι τους κάνουν τραγούδια ακτινοβόλα κι έτσι με καινούργια φτερά πετούν οι στίχοι αυτοί… οι πρωτύτεροι... κι έρχονται να νωθρεύσουν στους ώμους μας, να μας αγνίσουν, αναθρώσκοντας κι εκτιτρώσκοντας τα ανευδαίμονα άχθη της βιωτής.
ΤΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΣΑΠΦΩΣ ΕΙΝΑΙ ΠΑΡΑΚΛΗΣΕΙΣ, ΥΜΝΟΙ, ΘΥΣΙΕΣ, ΚΩΔΙΚΕΣ ΜΟΡΦΟΠΟΙΗΜΕΝΟΙ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗΣ ΚΙ ΑΝΤΙΘΕΣΗΣ ΣΕ ΚΑΘΕ ΤΥΡΑΝΝΙΑ. ΕΙΝΑΙ Η ΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ, ΠΑΝΤΑ ΜΕΣΑ ΑΠ' ΤΟΝ ΕΡΩΤΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΓΑΠΗ.
Οι στίχοι αυτοί έχουν, με σιγουριά, ομοιότητες με τη δημοτική μας ποίηση... τα επιθαλάμια, τα ερωτικά νανουρίσματα, της εργασίας, αλλά και πάμπολλα ποιήματα αυτοαναφορικότητας. Κάθε στοιχείο υστέρησης, (όπως και στο δημοτικό τραγούδι), μετατρέπεται, απ’ τη Σαπφώ, σε έξοχο έπαινο, που οι φιλόλογοι ερμηνεύουν σαν εκφράσεις της ΣΚΕΨΗΣ της ακουμπισμένης στα "ΟΜΗΡΙΚΆ" της διαβάσματα.
"Εγώ δε φιλήματ' αμβροσύναν, το λάμπος έρως τω ελίω και το κάλον λέλογχε"
(την αβρότητα εγώ αγαπώ και σε μένα ο έρωτας στου ήλιου το λάμπος και στην ομορφιά έχει δώσει μερίδιο).
...κι από μια μυστική γωνιά ακούγεται σιγανά...η αντιλογιά του μεγάλου Αλεξανδρινού...
"...την ομορφιά έτσι πολύ ατένισα, που πλήρης είναι αυτής η όρασίς μου..."(Κ.ΚΑΒΑΦΗΣ)
(Με συστολή παραδεχόμαστε ότι αδικήσαμε τους υπόλοιπους λυρικούς ποιητές, που κι αυτοί ύμνησαν με τον τρόπο τους τον Έρωτα, τον "Ηγήτορα των ψυχών"... Αλκαίο, Πίνδαρο, Αρχίλοχο, Σιμωνίδη, Μίμνερμο, Αλκμάν... αλλά η επιταγή για οικονομία του χώρου, σε τούτη την εργασία, δεν το επέτρεψε).
Ανάγκη τώρα να σταθούμε στους τέσσερις μεγάλους δραματικούς μας ποιητές, τους κύριους εκπροσώπους της ΑΡΧΑΙΑΣ ΔΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ (δράμα/δρά-ώ/πράττω)...ΔΡΑΜΑ. (γεννημένο στην Αθήνα)... σύνθεση Επικής και Λυρικής ποίησης, πράξη που περιέχει λόγο (επικό μέρος), μουσική και τραγούδι (λυρικό μέρος) και κίνηση.
Κι ας δούμε πώς άγγιξε τη σκέψη και την ψυχή του καθενός το φτερωτό και σκανταλιάρικο, ακριβογέννητο παιδούλι της Αφρόεσσας ...Ο ΕΡΩΤΑΣ.
ΑΙΣΧΥΛΟΣ.
"...Για μια γυναίκα δεν υπάρχει ωραιότερη μέρα από εκείνη, που τελειώνοντας ο πόλεμος, ανοίγει την πόρτα της και την αγκαλιά της στον άντρα της, που γύρισε απ' αυτόν.."(ΑΓΑΜΕΜΝΩΝ)
Ο ΑΙΣΧΥΛΟΣ δεν εστιάζει στον ερωτισμό, με τη σύγχρονη έννοια, αλλά φανερώνει και φωτίζει τον έρωτα και την αγάπη, μέσα απ' τη συναισθηματική δέσμευση, τον πόθο για τη ζωή, τον έρωτα για την τιμή και τη δόξα κι από ένα βαθύ αίσθημα συντροφικότητας κι ελπίδας.
Ο ΑΙΣΧΥΛΟΣ ΤΟΠΟΘΕΤΕΙ ΤΟΝ ΕΡΩΤΑ ΣΕ ΕΝΑ ΕΥΡΥΤΕΡΟ ΗΘΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ, ΟΠΟΥ ΚΥΡΙΑΡΧΟΥΝ Η ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ, ΤΟ ΚΑΘΗΚΟΝ ΚΙ Η ΤΡΑΓΙΚΗ ΜΟΙΡΑ.
ΣΟΦΟΚΛΗΣ
"Έρως ανίκατε μάχαν, 'Ερως, ος εν κτήμασι πίπτεις, ος εν μαλακαίς παρειαίς νεάνιδος εννυχεύεις, φοιτάς δ' υπερπόντιος εν τ' αγρονόμοις αυλαίς..." (γ΄ ΣΤΆΣΙΜΟ ΑΠ' ΤΗΝ "ΑΝΤΙΓΟΝΗ").
(Έρωτα, ανίκητε στη μάχητα. Έρωτα, που καις τα σωθικά, που τη νύχτα φωλιάζεις στων κοριτσιών τα μάγουλα, τα τρυφερά και το πέλαγος περνάς και μες στις στάνες μπαίνεις και στις μοναχικές αυλές...-μετάφραση ΚΩΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΥ)...'Ενας ύμνος, μια ωδή, απ' το χορό των Θηβαίων γερόντων, στίχοι ορθόστητοι σαν ξιφολόγχες, που μέσα στους λίγους πόδες τους σηκώνουν στην πάνδημη ψυχή μιαν άκρη της αλήθειας και ρίχνουν ακόμα το φως τους στην... πλαστογραφημένη μας ζωή.
ΣΤΟ ΣΟΦΟΚΛΗ ο Έρωτας φανερώνεται σαν μια παντοδύναμη, ανίκητη δύναμη, που παραβιάζει νόμους και δημιουργεί συγκρούσεις. Ξεπερνά την ανθρώπινη βούληση και σαγηνεύει ακόμα και τους πιο σοφούς και δυνατούς.
Ο ΣΟΦΟΚΛΗΣ ΔΕΝ ΠΡΟΒΑΛΛΕΙ ΤΟΝ ΕΡΩΤΑ ΩΣ ΜΙΑ ΕΞΕΙΔΑΝΙΚΕΥΜΕΝΗ ΚΑΙ ΡΟΜΑΝΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ, ΑΛΛΑ ΩΣ ΜΙΑ ΑΝΙΚΗΤΗ, ΚΟΣΜΟΓΟΝΙΚΗ ΚΑΙ ΣΥΧΝΑ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΙΚΗ ΔΥΝΑΜΗ, ΠΟΥ ΠΡΟΚΑΛΕΙ ΜΑΝΙΑ, ΔΙΑΤΑΡΑΣΣΕΙ ΤΗΝ ΤΑΞΗ, ΣΥΓΚΡΟΥΕΤΑΙ ΜΕ ΤΟ ΚΑΘΗΚΟΝ ΚΑΙ ΣΥΝΔΕΕΤΑΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΜΕ ΤΟΝ ΠΟΝΟ ΚΑΙ ΤΗ ΦΘΟΡΑ, ΠΑΡΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΥΤΥΧΙΑ.
ΕΥΡΙΠΙΔΗΣ
"Έρωτα, Έρωτα που αργοσταλιάζεις τον πόθο στα μάτια εκείνων, όταν απάνω τους χιμάς και την ψυχή τους με ταραχή γλυκιά γεμίζεις, να μην έρθεις ποτέ σε μένα για κακό μου, μήτε κι αταίριαστος φανείς. Γιατί, μήτε φωτιά, μηδέ αστροπελέκι σαν της Αφροδίτης την σαγίτα δεν καίει σαν κι αυτόν... (ΧΟΡΙΚΟ ,"ΙΠΠΟΛΥΤΟΣ")
Ο ΕΥΡΙΠΙΔΗΣ περιγράφει τον Έρωτα σαν μια παντοδύναμη, γλυκόπικρη δύναμη, ικανή να γεμίσει με πόθο, συμφορά και οδύνη μέσα απ' την πολυπλοκότητά του. Σ' όλα σχεδόν τα έργα τονίζει τη διττή φύση του έρωτα που σπάνια είναι ευχαρίστηση, αλλά πάμπολλες φορές φόβος και συντριμμός.
Ο ΕΥΡΙΠΙΔΗΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΤΡΑΓΙΚΟΣ ΠΟΙΗΤΗΣ ΠΟΥ ΕΞΕΡΕΥΝΑ, ΔΙΑΣΚΟΠΕΙ ΚΑΙ ΑΝΑΤΕΜΝΕΙ ΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΨΥΧΗ Μ' ΟΛΑ ΤΗΣ ΤΑ ΠΑΘΗ... ΑΓΑΠΗ, ΕΡΩΤΑ, ΠΑΘΟΣ, ΜΙΣΟΣ, ΕΚΔΙΚΗΣΗ, ΘΥΜΟ… ΜΕ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ, ΡΕΑΛΙΣΜΟ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΣΜΟ ΑΞΙΟΘΑΥΜΑΣΤΟ.
ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ
Ο ΕΡΩΤΑΣ στον ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗ, όπως παρουσιάζεται στο "Συμπόσιο" του Πλάτωνα, είναι "Η ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΟΥ ΑΛΛΟΥ ΜΙΣΟΥ", ένας μύθος όπου οι άνθρωποι αρχικά ήταν όντα με τέσσερα πόδια, τέσσερα χέρια και διπλό πρόσωπο, μέχρι που ο Δίας τους χώρισε στα δύο... κι από τότε ο ένας ψάχνει με αγωνία να βρει το" άλλο του μισό."
Ο ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ ΘΕΩΡΕΙ ΤΟΝ ΕΡΩΤΑ ΣΑΝ ΤΗΝ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΗΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΑΝΙΣΧΥΡΗ ΕΛΞΗ ΠΟΥ ΑΙΣΘΑΝΟΜΑΣΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΛΛΗ ΠΛΕΥΡΑ ΜΑΣ, ΜΕ ΤΗ ΛΑΧΤΑΡΑ ΝΑ ΕΝΩΘΟΥΜΕ ΞΑΝΑ.
Κι αφού κάναμε μια μικρή διαδρομή στην Αρχαϊκή και Κλασική περίοδο, θα κάνουμε ένα μεγάλο άλμα, ξεπερνώντας τους Ελληνιστικούς κι Ελληνορωμαικούς χρόνους και θα σταθούμε μονάχα για ένα "προσκύνημα" στην ΚΡΗΤΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΊΑ του 17ου αιώνα κι ειδικά στα ανυπέρβλητα ερωτικά ποιήματα του "ΕΡΩΤΟΚΡΙΤΟΥ" (ΒΙΤΣΕΝΤΖΟΣ ΚΟΡΝΑΡΟΣ) κι "ΕΡΩΦΙΛΗ" (ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΧΟΡΤΑΝΤΖΗΣ).
Η ώρα τώρα να δροσερέψει την καρδιά μας η ΕΡΩΤΙΚΗ ΜΑΝΤΙΝΑΔΑ, η πανταχού παρούσα σ' όλους του καιρούς και σ' όλα τ' ανθρώπινα χείλη, αχολόγημα κι αντικρότημα γλυκό της ΑΓΑΠΗΣ.
" Θάλασσα η αγάπη μου που με βορρά μανίζει
κι εγώ καράβι που ποθεί να τη γλυκαρμενίζει."
ΣΤΗ ΛΑΟΓΡΑΦΙΑ και ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ.... Ο ΕΡΩΤΑΣ είναι το καθρέφτισμα και το απείκασμα του συναισθήματος, μέσα απ' την έκφραση του πόθου, του πάθους, της έκστασης, της χαράς, της ευτυχίας, της γλύκας, της αγωνίας, της πικράδας, της λύπης με το δάκρυ της, της απόγνωσης με τον καημό της.
Τα κόκκινα χείλη, τα ξανθά μαλλιά, τα μαύρα μάτια, ο άσπρος λαιμός, τα κατάλευκα χέρια, το χιονάτο στήθος της κόρης, ακόμα κι ο ποδοστράγαλος υμνούνται σ' όλο τους το μεγαλείο.
Το "ΚΌΚΚΙΝΟ", το χρώμα του ΕΡΩΤΑ και της ΑΓΑΠΗΣ... μήλο, τριαντάφυλλο, γαρύφαλλο, παπαρούνα… και το "ΑΣΠΡΟ".... άσπρος κρίνος, γιασεμί, περιστέρα, πέρδικα, σύμβολα αγνότητας της κόρης. Κι ύστερα, ο "ΧΡΥΣΟΣ" αητός, το λυγερόκορμο κυπαρίσσι... σύμβολα λεβεντιάς του νιου παλικαριού.... ΗΛΙΟΣ, ΦΕΓΓΑΡΙ, ΑΣΤΕΡΙΑ, ΠΟΥΛΙΑ ΚΙ ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ...σύμβολα ομορφιάς της νιότης.
"Εβγάτε αγόρια στο χορό, κοράσια στα τραγούδια,
πέστε και τραγουδήσετε πώς πιάνεται η Αγάπη...
Από τα μάτια πιάνεται, στα χείλια κατεβαίνει
κι από τα χείλια στην καρδιά ριζώνει και δε βγαίνει"
Ο ΕΡΩΤΑΣ λοιπόν, είτε με τους ύμνους των ποιητών της αρχαιότητας, είτε με τις υπέροχες εκφάνσεις του Δημοτικού Τραγουδιού, εξακολουθεί, μέχρι σήμερα... και νυν και αεί..., να αποτελεί την πιο τρανή δύναμη που δραστηριοποιεί το σύμπαν ολάκερο και φλογίζει τις ανθρώπινες καρδιές.
Η ΨΥΧΗ ΟΙΣΤΡΗΛΑΤΕΙΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΡΩΤΑ ΚΙ ΑΠ' ΤΟΝ ΠΟΘΟ ΓΙΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΩΡΑΙΩΝ ΕΡΓΩΝ. ΟΛΗ Η ΦΥΣΗ, ΕΜΨΥΧΗ ΚΑΙ ΑΨΥΧΗ,... ΠΟΥΛΙΑ, ΠΟΤΑΜΙΑ, ΔΑΣΗ, ΒΟΥΝΑ, ΟΥΡΑΝΟΣ, ΘΑΛΑΣΣΑ... ΓΙΝΕΤΑΙ ΠΟΙΗΣΗ, ΑΡΘΡΩΝΕΤΑΙ ΣΕ ΛΕΞΕΙΣ ΠΟΥ ΔΕΝ ΓΡΑΦΟΝΤΑΙ, ΔΕΝ ΠΕΡΙΓΡΑΦΟΝΤΑΙ, ΔΕΝ ΟΡΙΖΟΝΤΑΙ, ΔΕΝ ΠΕΡΙΟΡΙΖΟΝΤΑΙ... ΠΑΡΑ ΜΟΝΑΧΑ ΝΙΩΘΟΝΤΑΙ... τελεία και παύλα.
ΥΠΟΜΕΙΔΙΑΜΑ...ΔΕΞΙΜΙ ΣΤΟΥΣ...ΑΝΈΡΩΝΤΕΣ
Φιλοδωρώ και κέλομαι, (σ' όσους έχουν την αγάπη και την υπομονή να διαβάσουν), τους τίτλους από δέκα κλασικά έργα μεγάλων λογοτεχνών, που φανερώνουν περίτρανα, ότι ο ΕΡΩΤΑΣ ήταν παντού και πάντα η μεγάλη κραυγή της ψυχής, το ανέσπερο φως του λογισμού... το αγλαότερο κέλευσμα της γραφής...
1."ΑΝΝΑ ΚΑΡΕΝΙΝΑ", Λέων Τολστόι, μετάφραση Άρης Αλεξάνδρου.
2."ΑΛΛΗΛΟΓΡΑΦΙΑ, Α' τόμος(1936-1940),Γιώργος Σεφέρης.
3."Ο ΕΡΩΤΑΣ ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΧΟΛΕΡΑΣ", Gabriel Garcia Marqhez,μετάφραση Κλαίτη Σωτηριάδου.
4."Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΓΚΑΤΣΜΠΥ", Francis Scott Fitzgerald,μετάφραση Άρης Μπερλής.
5."TO ΜΥΣΤΙΚΟ TOY Brokeback Mountain", Άννυ Πρου, μετάφραση Αύστος Κορτώ.
6."Η ΑΒΑΣΤΑΧΤΗ ΕΛΑΦΡΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΙΝΑΙ", Μίλαν Κούντερα, μετάφραση Γιάννης Χάρης.
7."ΠΑΤΙ ΚΑΙ ΡΟΜΠΕΡΤ", Πάτι Σμιθ, μετάφραση Αλέξης Καλοφωλιάς.
8."ΠΡΟΓΕΥΜΑ ΣΤΟ ΤΙΦΦΑΝΥΣ",Τρούμαν Καπότε, μετάφραση Ανδρέας Αποστολίδης.
9."ΕΞΙΛΕΩΣΗ", Ίαν Μακ Γιούαν, μετάφραση Γιάννης Σκαρπέλος.
10."ΚΑΡΟΛ", Patricia Highwmith,μετάφραση Θοδωρής Τσαπακίδης.
ΜΙΑ ΣΕΜΝΟΛΟΓΗ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΝΤΙΦΕΓΓΙΣΜΑΤΟΣ
ΣΤΗΝ ΠΟΙΗΤΙΚΗ ΕΥΠΡΑΞΙΑ ,"ΠΕΡΙ ΕΡΩΤΟΣ" ,ΤΕΣΣΑΡΩΝ ΜΕΓΑΛΩΝ
ΕΛΛΗΝΩΝ ΠΟΙΗΤΩΝ.
Ο ΠΟΙΗΤΉΣ είναι ο πιο αγχίθυρος ομότεχνος του Θεού, κείνου του "μεγάλου πατέρα", του θεμελιωτή, του πλάστη, του δημιουργού... Κι είν' αυτός που οπταίνει τον κόσμο μ' ένα μόνιμο κρούσταλλο δάκρυνο.
ΤΟ ΠΟΙΗΜΑ είναι όνομα "ουσιαστικό" που γεννιέται απ' το ρήμα ποιώ και σημαίνει πράττω.
Όπως το δεντρί φυλλοφορεί στο χώμα κι όπως το ψάρι μεγαλώνει στο νερό, έτσι και της αληθινής Ποίησης το "αίμα" είναι η ΖΩΗ, με το χαροκόπι και το θρήνο, μ' όλους κείνους του "ίσκιους'', και τα νοήματα που συνθέτουν το παρόν στη σκέψη των ποιητών, αλλά εξαργυρώνουν και το μέλλον στο μυστικό ερμάρι της προφητείας.
"Ποίηση έχουν όλα τα γραπτά, που η νεράιδα του χρόνου δεν τους πήρε τη μιλιά"
(...Αλλά αυτό "το επίβουλο νήπιο" είναι παρόν σ' όλες τις Τέχνες... ζωγραφική, γλυπτική, μουσική, χορό, θέατρο, αρχιτεκτονική, κινηματογράφο, φωτογραφία, γραφιστική, μόδα, διακόσμηση, κεραμική, κοσμηματοποιία, ακόμα και... λαικές τέχνες... χειροτεχνία, υφαντική, κέντημα, πλέξιμο, μαγειρική, ζαχαροπλαστική...ακόμα και στις "ψηφιακές" ...νέες τέχνες.)
...Σημερινό μας θέμα "ο Έρωτας στην ποίηση" και θάταν "λειψή' τούτη η ταπεινή εργασία, αν δε σκύβαμε, με ευλάβεια, στο λόγο κάποιων μεγάλων μας ποιητών, πασχίζοντας να δούμε από πιο κοντά "πώς έχτισαν αυτές τις ελκτικές ιστορίες τους σε ύψος οριζόντιο", θυσιάζοντας στον Ήλιο τον ηλιόκαμο, και πώς διαφέντεψαν την άμορφη ύλη του λογισμού τους και την έκαναν "διαθήκη", που υπόγραψαν ακολουθώντας το αιμάτινο μονοπάτι της ψυχής τους με "δάσκαλο" τον Άρχοντα Έρωτα.
Κατέχοντας καλά πως "αδικούμε" τους μεγάλους εργάτες του Ελληνικού Λόγου... θα σταθούμε μονάχα σ' εναν στίχο του Εθνικού μας ποιητή Δ .ΣΟΛΩΜΟΥ... "έστησε ο Έρωτας χορό με τον ξανθόν Απρίλη"... 8 λέξεις, μια πραγματεία ολάκερη...κι ύστερα θα σταλιάσουμε στη σκέψη των δύο ποιητών, που τιμήθηκαν με το νόμπελ λογοτεχνίας...Γ.ΣΕΦΕΡΗ και ΟΔ. ΕΛΥΤΗ, του ποιητή της "Ρωμιοσύνης "Γ.ΡΙΤΣΟΥ και τέλος της μεγάλης ποιήτριας, της καρδιάς της καρδιάς μας, Κ.ΔΗΜΟΥΛΑ.
ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΕΦΕΡΗΣ
ΕΡΩΤΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ.
"Ρόδο της μοίρας, γύρευες να βρεις
να μας πληγώσεις
μα έσκυβες σαν το μυστικό που πάει
να λυτρωθεί
κι ήταν ωραίο το πρόσταγμα που
δέχτηκες να δώσεις
κι ήταν το χαμογέλιο σου σαν έτοιμο
σπαθί....
...Όταν αφήσαμε κρυφά τα σπίτια και
την έννοια
μας συνεπήραν τα όνειρα..."
" Η ΕΜΜΟΝΉ, ΤΟ ΤΡΙΓΥΡΙΣΜΑ ΓΥΡΩ ΑΠ'ΤΟ ΘΈΜΑ, Η ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΠΟΙΗΤΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ, ΜΕ ΤΟ ΥΠΌΣΤΡΩΜΑ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΑΙΣΘΗΜΑΤΟΣ, ΜΙΑ ΨΥΧΗ ΠΟΥ ΑΚΟΛΟΥΘΕΙ ΤΗ ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΤΗΣ ΠΟΡΕΙΑ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΡΩΤΙΚΌ ΘΆΝΑΤΟ...ΟΛΑ ΒΑΡΑΙΝΟΥΝ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΑΠΟΛΥΤΟ ΤΟΥ ΕΡΩΤΑ..."(ΙΩΑΝΝΑ ΤΣΑΤΣΟΥ-ΣΕΦΕΡΙΑΔΗ).
...Αυτός είναι ο Γ. Σεφέρης...αυτός, που μολόγησε πως ο ποιητής είναι απ' τα πιο υπεύθυντα όντα που γεννιούνται στη γης, πως όποιος είναι "καθαρός", είναι και "ποιητής", που δύσκολα γεννιέται και δύσκολα γίνεται.
Στην ποίηση του Σεφέρη ο Έρωτας είναι μια σύνθετη δύναμη, που συνταιριάζει δραματικά την εφήμερη ηδονή με την υπέρβαση και τη ματαίωση, τη φθορά και την τραγωδία. Ακουμπώντας ολάκερος στη δύναμη της Μοίρας, ιστορεί με το στίχο του τον "πινδαρικό", πως η Αγάπη στέκεται άβουλη κι άπραγη κατάντικρυ στη μοναξιά και πως τ' όνειρο αντιπαλεύει με τη σκληρή πραγματικότητα.
Ο ΕΡΩΤΑΣ Ο "ΣΕΦΕΡΙΚΟΣ"ΕΙΝΑΙ ΕΝΑ ΤΡΑΓΙΚΟ ΔΙΠΟΛΟ.
ΕΙΝΑΙ Η ΑΙΩΝΙΑ ΠΑΛΗ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ"ΠΡΑΓΜΑΤΩΣΗ "ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ
" ΑΔΥΝΑΜΙΑΣ"... ΜΙΑ ΔΙΑΡΚΗΣ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΝΑ ΒΡΕΘΕΙ ΣΩΜΑ ΚΑΙ ΝΟΗΜΑ ΜΕΣΑ Σ'ΕΝΑΝ ΚΟΣΜΟ ΠΟΥ ΔΙΑΡΚΩΣ "ΜΑΡΜΑΡΩΝΕΙ".
ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΕΛΥΤΗΣ
ΤΑ ΡΩ ΤΟΥ ΕΡΩΤΑ(ΜΙΚΡΕΣ ΚΥΚΛΑΔΕΣ)
"Δώσε μου δυόσμο να μυρίσω
λουίζα και βασιλικό
Μαζί μ' αυτά να σε φιλήσω
και τι να πρωτοθυμηθώ...
...Μαρίνα πράσινό μου αστέρι
Μαρίνα φως του Αυγερινού
Μαρίνα μου άγριο περιστέρι
και κρίνο του καλοκαιριού"
"Οι άγγελοι τραγουδάνε. Και οι ερωτευμένοι επίσης. Πίσω από κάθε ανάταση, από κάθε μεράκι, μια κιθάρα περιμένει έτοιμη να πάρει τα λόγια και να τα ταξιδέψει στα χείλη... είναι η χαρά της αγάπης, του έρωτα, αυτό που μας βαστάει στη ζωή. Οι ψυχές... όσες κι οι συνδυασμοί που μπορούν να γεννήσουν οι ήχοι και τα λόγια, όταν ο ΕΡΩΤΑΣ και το ΟΝΕΙΡΟ συμβασιλεύουν."
...Όχι...δεν θα μιλήσουμε για τη θεωρία "περί έρωτος" και της ερωτικής εκδήλωσης, αλλά για μια βιωματική βαθιά και μυστική σχέση του "εγώ" με τη φύση και το σύμπαν...μια, σχεδόν, εφηβική βίωση με προέκταση ενθουσιαστικά διονυσιακή, μέσα στην ψυχή του κόσμου. Μια βουβή, μέσα στην εκκωφαντικότητά της, ουσιαστική, μυητική και θρησκευτική διακονία, όπου ο στοχασμός κατακυριεύει τα δρώμενα και τ' αναγκάζει ν' ανεβάζουν το φωτόχυτο λύχνο τους στο παρθένο αυθόρμητο του λογισμού. Μέσα απ' την άμετρη εμπειρία της φυσικής ζωής, ο Ελύτης συλλαμβάνει το διάχυτο ερωτικό παλμό της φύσης.
ΕΡΩΤΑΣ, δύναμη κοσμογονική..."Ήμουν στον έκτο μήνα των ερώτων/και στα σπλάχνα μου σάλευε σπόρος ακριβός/Αυτός ο Κόσμος ο μικρός, ο μέγας!"
Ο ΕΡΩΤΑΣ ΣΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΟΔΥΣΣΕΑ ΕΛΥΤΗ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΘΕΜΕΛΙΟ ΠΟΥ ΣΥΝΔΕΕΙ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΕ ΤΟ ΣΥΜΠΑΝ, ΤΟ ΘΕΙΟ ΚΑΙΙ ΤΗΝ ΟΜΟΡΦΙΑ, ΜΙΑ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΔΙΔΑΧΗ ΚΑΙ ΠΟΡΕΙΑ, ΠΟΥ ΟΔΗΓΕΙ ΣΤΗΝ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΥΠΕΡΒΑΣΗ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ
...ΑΠ'ΤΑ ΕΡΩΤΙΚΑ....
"...Τι να τα κάνω τ' άστρα αφού λείπεις;
...Τώρα με τη δική σου αναπνοή
ρυθμίζεται το βήμα μου
κι ο σφυγμός μου...
...Σώμα γυμνό
πλαγιασμένο ή όρθιο
άγνωστη γεωγραφία
χίλιες φορές μελετημένη
αποστηθισμένη...άγνωστη..."
ΠΩΣ ΖΟΥΝ ΟΙ ΠΕΘΑΜΕΝΟΙ ΧΩΡΙΣ ΕΡΩΤΑ;
Ο ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ βρίσκεται πέρα από κάθε είδους αναμέτρηση... ποσοτική, ποιοτική ...ο ίδιος αναμετριέται μόνο με το ύψος των νοημάτων που αντιπαλεύει στο λόγο του. Δε μονομαχεί με κανέναν. Κείνο που τον αφορά είναι να σου ανιστορήσει το μύθο και την ιστορία του αιώνα που κληρονόμησε, εκείνου του ίδιου που έζησε και που αργότερα θα κληροδοτήσει, με μια κληρονομιά ατίμητη. Η φωτεινή του απλότητα φωτίζει την ύψιστη πολυτέλειά του. Δεν υποκύπτει στην ευτέλεια μιας ευκαιριακής ευμάρειας και στην αστική συναλλαγή μιας, τάχατες, ευταξίας.
ΣΤΟ ΓΙΑΝΝΗ ΡΙΤΣΟ Ο ΕΡΩΤΑΣ ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ ΒΑΘΙΑ ΥΠΑΡΞΙΑΚΗ,ΣΑΡΚΙΚΗ, ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ, ΜΙΑ ΟΛΙΣΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΠΟΥ ΣΥΝΔΥΑΖΕΙ ΤΟ ΥΛΙΚΟ ΜΕ ΤΟ ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΟ, ΤΟ ΑΤΟΜΙΚΟ ΜΕ ΤΟ ΚΑΘΟΛΙΚΟ, ΤΗΝ ΑΛΗΘΕΙΑ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ ΜΕ ΤΗΝ ΥΠΕΡΒΑΣΗ.
ΚΙΚΗ ΔΗΜΟΥΛΑ
Ο ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
"Ο έρωτας ,
όνομα ουσιαστικόν,
πολύ ουσιαστικόν,
ενικού αριθμού,
γένους ούτε θηλυκού, ούτε αρσενικού,
γένους ανυπεράσπιστου.
Πληθυντικός αριθμός...
οι ανυπεράσπιστοι έρωτες..."
"Βαδίζεις σε μιαν έρημο. Ακούς ένα πουλί να κελαηδάει. Όσο κι αν είναι απίθανο ένα πουλί μέσα στην έρημο, ωστόσο εσύ είσαι υποχρεωμένος να του φτιάξεις ένα δέντρο. Αυτό είναι το ΠΟΙΗΜΑ."
Στην ποίηση της μεγαλύτερης ποιήτριας της εποχής μας, κατά τη δική μας ταπεινή γνώμη, της ΚΙΚΗΣ ΔΗΜΟΥΛΑ, ο Έρωτας είναι μια έντονη, μονομερής εμπειρία, ένα παιχνίδι επικράτησης. που απαιτεί αποκλειστικότητα, κατακυριεύει το λογισμό, είναι ανυπεράσπιστος και διαφέρει απ' την αγάπη.
ΔΕΝ ΕΜΦΑΝΙΖΕΤΑΙ ΣΑΝ ΜΙΑ ΕΙΔΥΛΛΙΑΚΗ ΡΟΜΑΝΤΙΚΗ ΚΑΤΆΣΤΑΣΗ, ΑΛΛΑ ΩΣ ΕΝΝΟΙΑ ΒΑΘΙΑ ΥΠΑΡΞΙΑΚΗ ,ΣΥΝΥΦΑΣΜΕΝΗ ΜΕ ΤΗΝ ΕΥΑΛΩΤΟΤΗΤΑ,ΤΗΝ ΑΠΩΛΕΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΦΘΟΡΑ. ΕΙΝΑΙ "ΟΝΟΜΑ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟΝ", ΜΙΑ ΑΥΤΟΤΕΛΗΣ ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΓΕΜΑΤΗ ΑΝΤΙΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑΣΗ.ΕΙΝΑΙ ΑΚΟΜΑ ΜΙΑ ΔΥΝΑΜΗ ΠΟΥ, ΑΝ ΚΑΙ "ΒΑΣΑΝΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΕΓΩ", ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΤΟ ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΣΗΜΕΙΟ, ΓΥΡΩ ΑΠ' ΤΟ ΟΠΟΙΟ ΠΕΡΙΣΤΡΕΦΕΤΑΙ Η ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΥΠΑΡΞΗ, Η ΜΝΗΜΗ ΚΑΙ Η ΜΟΝΑΞΙΑ.
ΜΕΛΗΓΟΡΩ ΚΙ ΑΠΟΣΗΜΑΙΝΩ... ΜΕΛΙΡΡΥΤΑ ΜΕΛΙΣΜΑΤΑ...
Πολύ λίγα είναι τα αναμφίλεκτα σε τούτο το μονοπάτι κι ένα απ' αυτά, το πιο τρυφερό, το πιο δροσάτο, είναι πως Η ΑΓΑΠΗ, με το μοσχοπαίδι της ...ΤΟΝ ΕΡΩΤΑ αποτελούν την πιο αστείρευτη, την πιο ακένωτη πηγή έμπνευσης και δημιουργίας για όλους τους ανθρώπους, καλλιτέχνες...πλάστες του Ωραίου και τ' Αληθινού. Και πάνω απ' όλους οι ποιητές, οι κονταρομάχοι, οι ακάματοι "βαστάζοι" των παθών και των καημών μας.
Η ποίηση, η έκπαγλη κόρη της εράσμιας Ερατώς, είναι η "γλώσσα του έρωτα", αυτή που μεταμορφώνει το σκοτάδι σε φως.
Σε τούτες δω τις αράδες, θα τολμήσω να "ζωγραφίσω", με τα χρώματα της ψυχής μου και ν' απλώσω στα μάτια σας κομμάτια από εφτά απ' τα πιο ξεχωριστά ποιήματα, που η δική μου καρδιά ανθολόγησε και σας δωροτελεί... αμεσότητα, λυρισμό, δύναμη, ρεαλισμό, περιπλάνηση στ' ονείρεμα, σπαραγμό...
"ΣΑΡΚΙΝΟΣ ΛΟΓΟΣ",Γιάννης Ρίτσος.
"Τι όμορφη που είσαι. Με τρομάζει η ομορφιά σου.
Σε πεινάω. Σε διψάω. Σου δέομαι...κρύψου, γίνε αόρατη,
ορατή μόνο για μένα...
Οι πόροι σου εκπέμπουν φωνήεντα,
σύμφωνα ιμερόεντα.
Αρθρώνονται απόρρητες λέξεις...εκρήξεις
απ' την πράξη του έρωτα...
Το τρίχωμα της κόκκινης κουβέρτας που μας σκέπει
διαρκώς μεγαλώνει... κάτω απ' αυτήν ερωτευόμαστε απέραντα,
πέρα απ' το χρόνο κι απ' το θάνατο πέρα,
σε μια μοναχική παγκόσμια ένωση...
Τι όμορφη που είσαι...κρύψου..."
"ΤΟ ΜΟΝΟΓΡΑΜΜΑ", Οδυσσέας Ελύτης.
"...Είμ' εγώ, μ' ακούς.
Σ' αγαπώ, μ' ακούς.
Σε κρατώ και σε πάω και σε πάω
και σου φορώ το λευκό νυφικό της Οφηλίας.
...Πουθενά δεν πάω, μ' ακούς.
Το λουλούδι αυτό της καταιγίδας και, μ' ακούς
της αγάπης, μια για πάντα το κόψαμε...
Από τόσους βοριάδες κι από τόσον χειμώνα, μ' ακούς.
Να τινάξει το λουλούδι, μόνο εμείς, μ' ακούς.
Μεσ' στη μέση της θάλασσας.
Από μόνο το θέλημα της αγάπης, μ’ ακούς.
Ανεβάσαμε ολόκληρο νησί, μ' ακούς.
...Άκου, άκου...
Ποιός μιλεί στα νερά και ποιός κλαίει, ακούς;
Ποιός γυρεύει τον άλλο, ποιός φωνάζει, ακούς;
Είμ' έγώ που φωνάζω κι είμ' εγώ που κλαίω, μ'ακούς;
Σ' αγαπώ, σ' αγαπώ, μ' ακούς."
"ΕΡΩΤΙΚΟ ΓΡΑΜΜΑ", Νίκος Καββαδίας.
"Κοριτσάκι μου, θαλασσωμένο απόψε το Αιγαίο.
Το ίδιο κι εγώ...Η παρηγοριά μου ήταν η ώρα σου.
Η λύπη μου ότι δεν κυβέρνησα ούτε στιγμή
το καταπληκτικό θαλασσινό σκαρί, το κορμί σου...
...'Οστρακο ωκεάνιο, αλμυρό.
Κρασί βαθυκόκκινο που δίνει δόξα στο κρύσταλλο...
...Αστραπή, λαμπάδα της πίστης μου.
Ανοιχτό σημάδι του έρωτά μου...
...Σε αγκαλιάζω."
"ΑΓΑΠΗ", Κώστας Καρυωτάκης.
"Κι ήμουν στο σκοτάδι. Κι ήμουν το σκοτάδι.
Και με είδε μια αχτίδα.
Δροσούλα το ιλαρό πρόσωπό της
κι εγώ ήμουν το κατάξερο ασφοδίλι.
Πώς μ' έσεισε το ξύπνημα μιας νιότης,
πώς εγελάσαν τα πικρά μου χείλη!
Σάμπως τα μάτια της να μου είπαν
ότι δεν είμαι πλέον ο ναυαγός κι ο μόνος,
κι ελύγισα σαν από τρυφερότη,
εγώ που μ' είχε πέτρα κάνει ο πόνος."
"ΠΟΙΟΣ ΞΕΡΕΙ..."Μαρία Πολυδούρη.
"Καμιάν απ' τις πίκρες μου δε γνώρισες,
τις πίκρες μου τις άσωστες, τις μαύρες.
Και στων ματιών μου μέσ' το φεγγοβόλημα
τα δάκρυά μου στεγνωμένα θάβρες...
...Με γνώρισες να γέρνω στην αγάπη σου
σαν πεταλούδα στο άλικο λουλούδι
και να σκορπίζω όσο η καρδιά μου εδύνονταν
μεθυστικό το ερωτικό τραγούδι.
Γνώρισες της χαράς μου τ' άγριο ξέσπασμα
στον ανοιξιάτικον αγρό που ευώδα
λαχτάρας κύμα εγίνονταν η αγκάλη μου
τα νιάτα σου να σφίγγει και τα ρόδα
"ΕΡΩΤΑΣ",Νικηφόρος Βρεττάκος.
Είναι τα χείλη μου μια πεταλούδα
που ζυγιάζεται ανάλαφρα κι είναι ένα κόκκινο
λουλούδι στα χείλη σου που σαλεύει ανεπαίσθητα....
Στεκόμαστε ασάλευτοι μέσα σ' ένα όρθιο στεφάνι σιωπής...
Στα μαλλιά σου ένα αηδόνι προσμένει
να βγεί το φεγγάρι..."
"ΣΕ ΠΕΡΙΜΕΝΩ ΠΑΝΤΟΥ", Τάσος Λειβαδίτης.
"Κι αν έρθει κάποτε η στιγμή να χωριστούμε αγάπη μου,
μη χάσεις το θάρρος σου.
Η πιο μεγάλη αρετή του ανθρώπου
είναι νάχει καρδιά.
Μα η πιο μεγάλη ακόμα είναι, όταν χρειάζεται,
να παραμερίσει την καρδιά του....
...Σ' όποιο μέρος της γης, σ' όποια ώρα,
εκεί που πολεμάνε και πεθαίνουν οι άνθρωποι
για έναν καινούργιο κόσμο...
εκεί θα σε περιμένω αγάπη μου."
ΑΠΟΣΤΑΓΜΑ...
ΕΡΩΤΑΣ... ΚΟΥΡΟΣ, ΚΛΗΔΟΥΧΟΣ ΚΙ ΑΡΠΑΓΑΣ ΤΟΥ ΛΟΓΙΣΜΟΥ. ΤΑΜΑ ΑΡΓΥΡΟΚΑΜΩΤΟ ΣΤΗ ΘΥΜΕΛΗ ΜΙΑΣ ΑΝΟΙΞΙΑΤΙΚΗΣ ΑΥΓΗΣ, ΚΑΜΑ ΤΟΥ ΘΕΡΟΥΣ Τ'ΑΜΟΛΥΝΤΟΥ, ΘΡΕΜΜΑ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ ΤΗΣ ΜΕΛΙΚΑΡΠΗΣ, ΘΡΑΥΣΜΑ ΣΤΟ ΚΕΛΥΦΟΣ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ, ΣΤΑΜΑ ΣΤΟ ΚΕΜΕΡΙ ΜΙΑΣ ΑΙΘΡΟΒΟΛΑΣ ΔΡΟΣΟΣΤΑΛΙΑΣ,ΤΡΗΜΑ ΣΤΟ ΜΕΣΟΦΡΥΔΟ ΜΙΑΣ ΠΡΟΣΜΟΝΗΣ ΓΛΥΚΟΠΙΚΡΗΣ, ΤΡΙΜΜΑ ΜΙΑΣ ΕΠΑΙΤΕΙΑΣ ΑΒΕΒΑΙΗΣ, ΚΑΜΑ ΤΟΥ ΔΙΚΟΠΟΥ, ΑΜΦΙΣΤΟΜΟΥ ΜΑΧΑΙΡΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΚΡΕΜΑ ΤΩΝ ΙΣΚΙΩΝ, ΘΑΜΑ ΑΥΘΥΠΟΣΤΑΤΟ ΚΙ ΑΕΝΑΟ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ ΠΑΓΓΝΩΣΤΗ, ΘΡΥΜΜΑ ΚΟΥΒΑΡΙΑΣΜΕΝΟ ΣΤΟ ΠΡΙΑΡΙ ΤΟΥ ΜΑΥΡΟΥ ΠΕΡΑΤΑΡΗ... ΕΡΩΤΑΣ...Η ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ. ΘΕΛΕΙ ΑΡΕΤΗ ΚΑΙ ΤΟΛΜΗ ΣΑΝ ΤΗΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ... ΜΑΖΙ ΠΑΝΕ ΑΥΤΟΙ ΟΙ ΤΑΞΙΔΙΩΤΕΣ... ΜΟΝΟ ΜΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΨΥΧΗ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΤΟΛΜΗΣΕΙ.
ΚΑΤΑΚΛΕΙΔΑ ΦΙΛΟΣΤΟΡΓΗ, ΕΓΚΟΛΠΙΖΟΥΣΑ ΚΑΙ ΣΥΝΑΓΟΥΣΑ ... ΤΗΝ ΑΊΔΙΑ ΟΔΥΝΗ ΤΗΣ ΟΔΟΙΠΛΑΝΗΣΗΣ...
Ο ΕΡΩΤΑΣ ΚΙ Ο ΘΑΝΑΤΟΣ...
ΕΡΩΤΑΣ...το Α και το Ω του σύμπαντος... Η ΑΡΧΗ και ΤΟ ΤΕΛΟΣ.
"Πιστεύω στην Ποίηση, στον Έρωτα και στο Θάνατο.,
γι' αυτό ακριβώς πιστεύω στην Αθανασία.
Γράφω ένα στίχο, γράφω τον κόσμο...
ΥΠΑΡΧΩ...ΥΠΑΡΧΕΙ κι ο κόσμος.
Απ' την άκρη του μικρού δακτύλου μου ρέει ένα ποτάμι.
Ο ουρανός είναι εφτά φορές γαλάζιος.
Τούτη η καθαρότητα είναι και πάλι η πρώτη ΑΛΗΘΕΙΑ,
Η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΜΟΥ ΘΕΛΗΣΗ.
(ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ,Υποθήκη,Κιγκλίδωμα,1969.)
"Δέκα μυριάδες ορισμούς μπορεί να δώσεις στον έρωτα, όμως αυτός, παρά τις όψεις που του δίνουν κάθε φορά οι ποιητές, επιμένει να είναι αόριστος. Ωστόσο, δόθηκε από κάποιον ποιητή, (τον ευρύστερνο Πλάτωνα), ο ορισμός του έρωτα...εκείνη η έννοια που τόσο βασανίστηκε ο Σωκράτης να την επιτρέψει και που σαν την ανακάλυψε, όμοιος με τον Φαέθοντα, ανέβασε τον άνθρωπο στον Ουρανό. Κι από κει, κρατώντας στα δυο του χέρια τα γκέμια του φωτός και της φωτιάς, μέλλει να τον καταγκρεμίσει στα Τάρταρα. Όλοι, μα όλοι οι ποιητές, διατύπωσαν αυτόν τον ορισμό με τα δικά τους λόγια...
Έρωτας είναι η τέχνη του να φεύγεις...ένα τορπίλλι που παίζει στα χέρια του το μικρό παιδί...ο Γιωργής... τ' αποδέλοιπο του Μυριβήλη. Κι η σφαγή που θα νιώθεις να είναι...πιο πολύ σφαγή απ' τη σφαγή του συντρόφου σου...κι αν εκείνος πονάει τρεις... εσύ να πονάς εννιά.
Ο Έρωτας είναι γνώση, ευγένεια, αρχοντιά, είναι το μειδίαμα της σπατάλης ενός φρόνιμου άσωτου, πως η φύση ορίζει το αρσενικό να γίνεται ατέλειωτη προσφορά και θεία στέρηση για το θηλυκό.
Είναι κι ο κύκλος της μεταμόρφωσης κι η μάχη κι η σφαγή κι η ανάσταση, μέσα απ' τα λαμπρά ερείπια των ημερών σου... πάντα μελαγχολικός κι ακατάδεχτος.
Κάθε φορά που ερωτεύονται δύο άνθρωποι, γεννιέται ένας αστέρας με όλους τους πρωτοπλανήτες του...και κάθε φορά που πεθαίνει ένας άνθρωπος, πεθαίνει το σύμπαν. 'Ετσι, από άποψη ουσίας ο ΕΡΩΤΑΣ κι ο ΘΑΝΑΤΟΣ δεν είναι απλά στοιχεία υπόβαθρου, αλλά...πιο πλατιά, πιο μακριά και πιο βαθιά... είναι δυο πανεπίσκοποι νόμοι, που ανάμεσό τους ξεδιπλώνεται ολάκερη η διαλεκτική του σύμπαντος...το α και το ω του σύμπαντος κόσμου, του σύμπαντος θεού, είναι το ΕΙΝΑΙ και το ΜΗΔΕΝ του όντος, τα δύο μισά κι αδελφά συστατικά του. Όλα τα όντα, τα φαινόμενα κι οι δράσεις του κόσμου... σαρκώσεις, μερικότητες, συντελεσμοί... όλα εντελέχειες του Έρωτα και του Θανάτου.
Έξω απ' τον ΕΡΩΤΑ και το ΘΑΝΑΤΟ δεν υπάρχει τίποτ' άλλο πρωταρχικό, αλλά ούτε και νοητό υπάρχει, γιατί αυτοί είναι αδέρφια κι ομοιότητες και συμπληρώματα κι οι δύο όψεις του ίδιου προσώπου."(ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΛΙΑΝΤΙΝΗΣ).
"Ωσαννά σημαίνοντας ο ερχόμενος!
Γενεές μυρτιάς μ' αναγνωρίζουν,
άγιος...άγιος φωνάζοντας.
Ο νικήσαντας τον Άδη και τον ΕΡΩΤΑ σώσαντας...
Σε χώρα μακρινή κι αρυτίδωτη τώρα πορεύομαι...
Χτυπά η καμπάνα του μεσημεριού
κι αργά στις πέτρες τις πυρρές χαράζονται τα γράμματα.
ΝΥΝ και ΑΙΕΝ και ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ .
Αιέν, αιέν και νυν και νυν τα πουλιά κελαηδούν.
ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ ΤΟ ΤΙΜΗΜΑ"(ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΕΛΥΤΗΣ,ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ.)
