Παγκόσμια Ημέρα της Ελληνικής Γλώσσας. 9η Φεβρουαρίου

                                                                              Της Άννας Κ. Κορνάρου-Καλαμαρά

  Η Παγκόσμια Ημέρα γιορτής για την Ελληνική Γλώσσα γεμίζει κάθε ελληνική ψυχή με ανεκλάλητη χαρά και περηφάνια. Η Γλώσσα μας η Ελληνική, είναι ο πλούτος μας, η ιστορία μας, η παράδοσή μας και ο πολιτισμός μας, που κρατά πάνω της. Η UNESCO μόλις πέρυσι, στις 14 Απριλίου 2025, αποφάσισε ομόφωνα την καθιέρωση της 9 ης Φεβρουαρίου κάθε έτους ως Παγκόσμιας Ημέρας της Ελληνικής Γλώσσας. ΄Ηταν επίμονο αίτημα επιστημονικών κύκλων της Ευρώπης και της Ελλάδας από το 2017. Να αναγνωριστεί η μοναδικότητα, η αξία και η προσφορά της ελληνικής γλώσσας στην παγκόσμια κοινότητα και να της αποδίδεται κατ’ έτος η πρέπουσα τιμή. Και η ελληνική Πολιτεία μέσω των αρμοδίων Υπουργείων ζητούσε ως ημέρα διεθνούς αναγνώρισης της γλώσσας μας την 9 η Φεβρουαρίου, ημέρα θανάτου του εθνικού μας Ποιητή, Διονυσίου Σολωμού.

  Θα χαρεί ο αναγνώστης να διαβάσει απόσπασμα της σχετικής εγκυκλίου του Υπουργείου Παιδείας: «Με τη θέσπιση αυτής της παγκόσμιας ημέρας επιδιώκεται η ανάδειξη του θεμελιώδους ρόλου που διαδραμάτισε η ελληνική γλώσσα ανά τους αιώνες, συμβάλλοντας ουσιαστικά στην εδραίωση τόσο του ευρωπαϊκού όσο και του παγκόσμιου πολιτισμού. Η ελληνική γλώσσα κατά την αρχαιότητα ευτύχησε να καταστεί φορέας μορφοποίησης και μεταβίβασης σημαντικών επιστημονικών θεωριών, φιλοσοφικών θεωρήσεων και λογοτεχνικών κειμένων. Στην ελληνική γράφτηκαν, λίγο αργότερα, τα πιο σημαντικά κείμενα του Χριστιανισμού για να διαδοθούν σε ολόκληρο τον κόσμο. Στο διάβα των αιώνων υπήρξε καθοριστική η συμβολή της ως μέσου αποθησαύρισης και διάδοσης του ελληνικού πολιτισμού και επιβιώνει ώς τις μέρες μας στη νεότερη εκδοχή της ως μία από τις μακροβιότερες ζωντανές γλώσσες παγκοσμίως».

   Επισήμως όμως στις 12 Νοεμβρίου 2025, κατά την 43 η Γενική Διάσκεψη της UNESCO στη Σαμαρκάνδη, υιοθετήθηκε και επικυρώθηκε ομόφωνα η απόφαση να ανακηρυχθεί η 9 η Φεβρουαρίου ως παγκόσμια ημέρα της ελληνικής γλώσσας. Τότε το Υπουργείο Εξωτερικών σχολιάζοντας το μεγάλο γεγονός επεσήμανε μεταξύ άλλων: «ολοκληρώθηκε έτσι και τυπικά η μακρά διαδικασία που είχε εκκινήσει από τον περασμένο Απρίλιο, με την απόφαση του Εκτελεστικού Συμβουλίου της UNESCO, μετά από πρόταση που είχε υποβάλει η Ελλάδα με την υποστήριξη 90 κρατών- μελών του Οργανισμού». Και κατέληγε «η διεθνής αναγνώριση της μοναδικής και ανεκτίμητης συμβολής της Ελληνικής γλώσσας στην παγκόσμια πολιτιστική κληρονομιά της ανθρωπότητας συνιστά απόφαση ιστορικής σημασίας στην 3.000 ετών διαχρονία της γλώσσας μας».

  Αλλά και η 9 η Φεβρουαρίου ως παγκόσμια ημέρα ελληνικής γλώσσας κινεί σε αναβίωση της μνήμης του εθνικού μας Ποιητή. Τέτοια ημερομηνία του 1857 ο Διονύσιος Σολωμός «ο γενάρχης του νεοελληνικού πολιτισμού», κατά τον Οδυσσέα Ελύτη, πέρασε στην αθανασία, αφού μας άφησε κληρονομιά το πάθος του για τη λευτεριά και τη γλώσσα. «Μήγαρις έχω άλλο στο νου μου πάρεξ ελευθερία και γλώσσα» γράφει στον «Διάλογό» του. Τη γλώσσα τη μητρική- λαϊκή, που ο ρυθμός της έρρεε μέσα του και άκουγε ολόγυρα τη μουσικότητά της. «Τη γλώσσα που κινεί το συναίσθημα και ξεσηκώνει λάβα στα σπλάχνα… Τη γλώσσα τη ζωντανή πού κάθεται ο λαός και φλογίζεται σαν την ακούει». Αυτή τη γλώσσα «ανέβασε στα ύψη των ιδεών του» γράφει ο Πολυλάς και την οδήγησε σε αριστουργηματική τελειότητα στις υπέροχες ποιητικές του συνθέσεις, ώστε να συνδέεται άρρηκτα με την ελευθερία και την εθνική μας ταυτότητα. Κι άνοιξε δρόμους για την ανάταση του ΄Εθνους μέσα από τον πλούτο της νέας ελληνικής ποιητικής γλώσσας και των ιδεολογικών του κατευθύνσεων. Σ’ αυτή τη γλώσσα ανακρούεται ο Εθνικός μας ΄Υμνος, δύο στροφές από τον ΄Υμνο του εις την Ελευθερία. Τιμά λοιπόν η παγκόσμια κοινότητα, στις 9 Φεβρουαρίου κάθε έτους, και τον εθνικό μας ποιητή Διονύσιο Σολωμό μαζί με την ελληνική γλώσσα!

  Αλλά και ο Οδυσσέας Ελύτης έχει το ίδιο πάθος για τη γλώσσα με τον εθνικό μας ποιητή.«Την γλώσσα μού έδωσαν ελληνική…… Μονάχη έγνοια η γλώσσα μου στις αμμουδιές του Ομήρου…» αναφωνεί με καμάρι στο «΄Αξιόν εστι». Και ο Γιώργος Σεφέρης μιλώντας στην Ακαδημία της Στοκχόλμης κατά την απονομή του βραβείου Νόμπελ στις 10 Δεκεμβρίου 1963 ανέφερε : «Από την εποχή που μίλησε ο Όμηρος ως τα σήμερα, μιλούμε, ανασαίνουμε και τραγουδούμε με την ίδια γλώσσα. Και αυτό δεν σταματάει ποτέ, είτε σκεφτούμε την Κλυταιμνήστρα που μιλά στον Αγαμέμνονα, είτε την Καινή Διαθήκη, είτε τους ύμνους του Ρωμανού και του Διγενή Ακρίτα, είτε το Κρητικό θέατρο και τον Ερωτόκριτο, είτε το Δημοτικό τραγούδι».

   Φαινόμενο η ελληνική γλώσσα με την αδιάσπαστη ενότητα και συνοχή της απ` την αρχαιότητα ώς τη σημερινή της μορφή. Εδώ και τέσσερις χιλιάδες χρόνια μιλιέται αδιάκοπα η γλώσσα μας στον Ελληνικό χώρο. Η γλώσσα μας «η τρομερή μας η λαλιά» κατά τον Δ. Σαββόπουλο. Τρεισήμισι χιλιάδες χρόνια γράφεται επίσης αδιάκοπα. Και επισημαίνει ο Γ. Σεφέρης: « Η Ελληνική γλώσσα δεν έπαψε ποτέ να μιλιέται. Δέχτηκε τις αλλοιώσεις που δέχεται καθετί ζωντανό, αλλά δεν παρουσιάζει κανένα χάσμα».

   Ζωντανός οργανισμός είναι η γλώσσα μας. Βουερό ποτάμι και παφλάζει. Ανακινείται, ανανεώνεται και μένει ενιαία. «Εγώ δεν ξέρω να υπάρχει παρά μία γλώσσα, η ενιαία Ελληνική γλώσσα», υποστηρίζει ο Οδυσσέας Ελύτης. « Το να λέει ο ΄Ελληνας ποιητής ακόμα και σήμερα, ο ουρανός, η θάλασσα, ο ήλιος, η σελήνη, ο άνεμος, όπως τα έλεγαν η Σαπφώ και ο Αρχίλοχος (η λυρική ποίηση ακμάζει στην Ελλάδα από 7ο έως 5 ο π. Χ. αι.) δεν είναι μικρό πράγμα. Είναι πολύ σπουδαίο. Επικοινωνούμε κάθε στιγμή μιλώντας με τις ρίζες μας που βρίσκονται εκεί. Στα Αρχαία».

    Κι όταν του απονεμήθηκε το βραβείο Νόμπελ στην Ακαδημία της Στοκχόλμης στις 18 Οκτωβρίου 1979 είπε μεταξύ άλλων: «Μου δόθηκε, αγαπητοί μου φίλοι, να γράψω σε μια γλώσσα, που μιλιέται μόνο από μερικά εκατομμύρια ανθρώπων. Παρ’ όλα αυτά μία γλώσσα, που μιλιέται επί τέσσερις χιλιάδες χρόνια χωρίς διακοπή και με ελάχιστες διαφορές… Η χώρα μου είναι μικρή σε έκταση χώρου και απέραντη σε έκταση χρόνου».

   Και στους ΄Ελληνες της Στοκχόλμης μετά την απονομή του Βραβείου Νόμπελ είπε:  «Μην ξεχνάτε την πατρίδα μας, και προ παντός τη γλώσσα μας. Είμαστε οι μόνοι σ’ ολόκληρη την Ευρώπη που έχομε το προνόμιο να λέμε τον ουρανό «ουρανό» και τη θάλασσα « θάλασσα», όπως την έλεγαν ο ΄Ομηρος και ο Πλάτωνας πριν δυόμιση χιλιάδες χρόνια. Δεν είναι λίγο αυτό. Η γλώσσα δεν είναι μόνο μέσον επικοινωνίας. Κουβαλάει την ψυχή του λαού μας κι όλη την ιστορία και όλη του την ευγένεια. Χαίρομαι κι αυτή τη στιγμή που σας μιλάω σ’ αυτή τη γλώσσα».

  Αναφέρθηκαν ήδη απόψεις ποιητών για τη γλώσσα μας, γιατί η γέννηση και η λειτουργία της ποίησης γίνεται μέσα από τη γλώσσα. «΄ Ελεγα μια φορά στον Σεφέρη « Αν δεν ήμουν ΄Ελληνας, πιθανώς δεν θα ήμουν ποιητής». Κι εκείνος μου απάντησε : « Μπράβο, και μόνο με αυτό που μου ’πες με παρηγορείς .» γράφει κάπου ο Ελύτης. Και αλλού συμπληρώνει: «Καμιά γλώσσα δεν διαθέτει μια τέτοια απέραντη προοπτική προς τα πίσω και – το κυριότερο – με αδιάσπαστη συνέχεια. Δεν το λέω με υπερηφάνεια, το λέω με δέος, αφού οι ευθύνες του ποιητή, σε μια τέτοια περίπτωση, πολλαπλασιάζονται… Η γλώσσα είναι ένα όργανο ευαίσθητο, που αν το χειριστείς επιδέξια, μπορεί να δονηθεί από τις μυστικές δυνάμεις των αιώνων».

  Η ελληνική γλώσσα έχει δύναμη και ευλυγισία και «είναι φορέας μιας βαθιάς συλλογικής ψυχής και ιστορίας, γεμάτη «χνάρια» από χειρονομίες και στάσεις αιώνων» (Γ. Σεφέρης). ΄Οσο για τη διαχρονικότητα της γλώσσας γράφει ο γλωσσολόγος Μαν. Τριανταφυλλίδης: «Η γλώσσα που μιλεί σήμερα ο ελληνικός λαός δεν ήταν πάντοτε η ίδια. Είναι αυτή, στη γραμματική της υφή, η αρχαία γλώσσα, που μιλημένη αδιάκοπα από χείλη Ελλήνων για τρεις και τέσσερις χιλιάδες χρόνια άλλαξε από χείλη σε χείλη και από πατέρα σε παιδί, για να καταλήξει στη σημερινή της μορφή».

    Ο ΄Ελληνας λοιπόν διαθέτει μια γλώσσα αιώνων με αδιάσπαστη συνοχή, γλώσσα μοναδική, οικουμενική με υψηλή πολιτισμική αξία και προσφορά στην πολιτιστική κληρονομιά της ανθρωπότητας. Η ελληνική γλώσσα στη μακραίωνη πορεία της αποταμίευσε όλο τον πολιτισμό του έθνους. Δεν είναι για μας μόνο εκφραστικό όργανο, αλλά και φορέας ακόμη και της ελληνορθόδοξης παράδοσης η γλώσσα μας η ελληνική! Και για να επιβεβαιώσουμε τη μοναδικότητά της μέσα από ιθύνοντα χείλη, αντλούμε στοιχεία από το αξιόλογο σημείωμα με τίτλο: « Η ελληνική γλώσσα στην Ιστορία», που συνέταξαν οι κ.κ. Μπαμπινιώτης και Κλαίρης, επιφανείς καθηγητές των Πανεπιστημίων Αθηνών και Σορβόννης. Είναι συνοδευτικό κείμενο στην πρόταση προς την UNESCO, το οποίο και περιέχεται στην απόφαση του Εκτελεστικού Συμβουλίου της.(Από το περιοδικό «Η Δράση μας»,τ.631, σελ. 25). 

   Τέσσερα σημαντικά χαρακτηριστικά συνδυάζει η ελληνική μεταξύ των χιλιάδων γλωσσών του κόσμου, επισημαίνουν οι καθηγητές.

Α. Τα ελληνικά είναι η πιο μακροχρόνια, αδιάκοπα ομιλούμενη και γραφόμενη γλώσσα στην Ευρώπη.

Β. Ως γλώσσα καλλιεργήθηκε κατά τρόπο μοναδικό, επειδή την χρησιμοποίησαν απαράμιλλες ιστορικές προσωπικότητες της λογοτεχνίας, της ποίησης, του θεάτρου, της φιλοσοφίας, της πολιτικής και της επιστήμης, όπως ο ΄Ομηρος, ο Πλάτων, ο Αριστοτέλης, ο Αισχύλος, ο Θουκυδίδης, ο Ιπποκράτης, ο Αρχιμήδης και οι Πατέρες της Εκκλησίας.

Γ. Έχει επιδράσει σε όλες τις άλλες ευρωπαϊκές γλώσσες και δι΄ αυτών ευρύτερα στον κόσμο των γλωσσών. Επιπλέον, η ιδιαίτερη σημασία της ελληνικής γλώσσας επιβεβαιώνεται σαφώς από το γεγονός ότι διδάσκεται διεθνώς τόσο στην αρχαία μορφή της, σε έδρες κλασσικών σπουδών ανά τον κόσμο, όσο και στη μεσαιωνική (βυζαντινή) και στη σύγχρονη μορφή της, σε έδρες Μεσαιωνικής και Νέας Ελληνικής Γλώσσας παγκοσμίως.

Δ. Η ελληνική γλώσσα ήταν και παραμένει μέχρι σήμερα ανεξάντλητη πηγή της διεθνούς επιστημονικής ορολογίας ιδιαίτερα στην Ιατρική, καθώς και στα Μαθηματικά, στη Φυσική, στη Χημεία, στη Μηχανική, στην Αστρονομία, στη Κβαντομηχανική, στις Κοινωνικές και στις Ανθρωπιστικές επιστήμες.

    Εξάλλου, επισημαίνουν οι κ.κ. καθηγητές, «Στη μετακλασσική Ελληνιστική περίοδο, η ελληνική υπήρξε για έξι ολόκληρους αιώνες η πρώτη διεθνής γλώσσα συναλλαγών πολλών λαών και συγχρόνως γλώσσα πολιτισμική. Η ελληνική έλαμψε την περίοδο της βασιλείας του Μ. Αλεξάνδρου, τη δέχτηκε και την αγκάλιασε ο ρωμαϊκός πολιτισμός (…), της έδωσε παγκόσμια διάσταση η γλώσσα των Ευαγγελίων, την ανακάλυψε και την ανέδειξε η Αναγέννηση και την αξιοποίησε στο έπακρο ο Διαφωτισμός». Και μερικά αριθμητικά στοιχεία: «Ο ηλεκτρονικός Θησαυρός της Ελληνικής Γλώσσας, ο οποίος περιλαμβάνει κείμενα γραμμένα στην ελληνική γλώσσα από τον ΄Όμηρο έως τους ιστορικούς του 15 ου αιώνα, αριθμεί 12.000 ελληνικά κείμενα τεσσάρων χιλιάδων (4.000) συγγραφέων, που περιλαμβάνουν 105.000.000 λέξεις (σε όλους τους τύπους λέξεων που εμφανίζονται στα κείμενα ).»

   Μπροστά σε τέτοιες διαπιστώσεις για το μεγαλείο της γλώσσας μας νιώθουμε περήφανοι και δυνατοί επαναλαμβάνοντας τη γνώμη του ποιητή μας Οδυσσέα Ελύτη: « Η Ελλάδα είναι φορέας ενός ειδικού πολιτισμού και μιας ένδοξης γλώσσας»! Αυτή την ένδοξη γλώσσα της παγκόσμιας προσφοράς και σημασίας θα γιορτάσουν στις 9 Φεβρουαρίου οι ΄Ελληνες, όπου γης, αλλά και τα εκπαιδευτικά ιδρύματα της Ελλάδας και του εξωτερικού, όπου καλλιεργούνται ελληνικές σπουδές. Μαθητές, σπουδαστές και γονείς θα ευαισθητοποιηθούν για την αξία της ελληνόγλωσσης παιδείας και του ελληνικού πολιτισμού σε συνδυασμό με το έργο του εθνικού μας ποιητή Διονυσίου Σολωμού. Ιδίως οι ΄Ελληνες της διασποράς πρέπει να εθιστούν να μιλούν με καμάρι και να γράφουν στη γλώσσα των προγόνων τους. Η γλώσσα μας είναι ο θησαυρός μας. Ας ακούσουμε τον Σεφέρη τι μας επισημαίνει: «Ο Θεός μάς χάρισε μια γλώσσα ζωντανή, εύρωστη, πεισματάρα και χαριτωμένη». Καλούνται λοιπόν όλοι να συμβάλλουν ο καθένας με τον τρόπο του στην ενίσχυση της ελληνοφωνίας, στην καλλιέργεια της γλώσσας μας με τη διάδοση της φιλαναγνωσίας αξιόλογων κειμένων και άρθρων σε ρέουσα πλούσια ελληνική γλώσσα. Υποστηρίζοντας την παρουσία της ελληνικής γλώσσας, επεκτείνουμε την επιρροή της ελληνικής σκέψης και ενισχύεται η πατρίδα μας.

   Οι πνευματικοί άνθρωποι, με την εξαιρετική τους επάρκεια, θα ενθουσιάσουν τη νέα γενιά για τον πολιτισμικό πλούτο της ελληνικής γλώσσας και τον ρόλο της ως μητρικής γλώσσας των δυτικών γλωσσών. Με ευρεία χρήση της τεχνολογίας θα εγείρουν τον θαυμασμό των απανταχού της γης Ελλήνων για την ιστορία της ελληνικής γλώσσας, την αντοχή της στο πέρασμα των αιώνων, τη διαχρονία της, τη διαλεκτική ποικιλία της, τη σχέση της με άλλες γλώσσες (παλαιότερες και σύγχρονες), τη χρήση ελληνικών όρων στους τομείς των Μαθηματικών, της Φυσικής, της Ιατρικής σε όλο τον κόσμο. Εκατομμύρια επιστημονικοί όροι έχουν ελληνική προέλευση και, όπως παρατηρεί η Ελληνίστρια Ζακλίν ντε Ρομιγύ, «Ανατρέχουν στα Ελληνικά, για να ονομάσουν τις σύγχρονες ανακαλύψεις και εφευρέσεις (από την ευθανασία μέχρι τον μεταβολισμό), χωρίς να αναφέρουμε τους πυραύλους ή τους μεγάλους επιστημονικούς στόχους, που ονομάζονται «Αριάδνη» ή « Ερμής».

    Ιδιαίτερα εκείνη την ημέρα ας νιώσουμε όλοι πόσο θεοπρεπής και υψηλός είναι ο λόγος των ιερών κειμένων και της υμνογραφίας μας στις εκκλησιαστικές ακολουθίες της ελληνορθόδοξης παράδοσής μας. Στο άκουσμά τους ανακινούνται τα σπλάχνα σε ανάταση αναπέμποντας ευχαριστήριες δεήσεις προς τον Δημιουργό του σύμπαντος. Κι ύστερα ας πανηγυρίσουν οι Πανέλληνες στις κοινωνικές συνάξεις. «Ας κρατήσουν οι χοροί» και τα λεβέντικα τραγούδια ας ξεσηκώσουν τις καρδιές σε χαρά και ευφροσύνη. Να θυμηθούμε πως αυτή η γλώσσα μας με τον συναισθηματικό της φόρτο και τον εκφραστικό της πλούτο ξεσήκωνε τους αρματολούς και κλέφτες στους αγώνες τους για τη λευτεριά και τραγουδούσαν με λόγια φλογερά της γλώσσας μας, για να διώξουν το μαράζι της σκλαβιάς τους. Ανάσαινε η ψυχή τους και πολεμούσαν για τη λύτρωση.

    Αυτή τη γλώσσα μας υμνεί και ο Νικηφόρος Βρεττάκος, όταν σκέπτεται την αναχώρησή τουγια την αιωνιότητα:

« ΄Όταν κάποτε φύγω από τούτο

το φως θα ελιχθώ προς τα πάνω

όπως ένα ρυάκι που μουρμουρίζει.

Κι αν τυχόν κάπου ανάμεσα

στους γαλάζιους διαδρόμους

συναντήσω αγγέλους

θα τους μιλήσω ελληνικά,

επειδή δεν ξέρουν γλώσσες.

Μιλάνε μεταξύ τους με μουσική.»

Η μουσικότητα της ελληνικής συναγωνίζεται εκείνη του … σύμπαντος!

   Αλλά και η ποιήτρια Κική Δημουλά με την ποίησή της κάνει την ελληνική γλώσσα να αντιστέκεται στην καθημερινή πενία. Και μάς συγκλονίζει ως ΄Ελληνες, όταν σ’ ένα ποίημά της, υποκλίνεται μπροστά στη γλώσσα μας και με δέος τής ομολογεί :

« Σε προσκυνώ, γλώσσα, πολλά τα θαύματά σου (…)

Αμέτρητα τα θαύματά σου, γλώσσα,

γερνάς εντός μου και όλα σου πού να τα θυμάμαι…».

 

 

 

 

 

Ψυχοκοινωνιολογικό, μέ ἀδρές γραμμές, πλησίασμα τῆς Ἐβραϊκῆς οἰκογένειας.

                                                                                                                    τοῦ Γιώργου Δημόπουλου 

    Γιά τούς Ἐβραίους ἂκουσα γιά πρώτη φορά πιτσιρικάς στό Αἲγιο ἀπό μιά   γριούλα γειτόνισσα, λίγο  σαλεμένη, τήν συμπαθέστατη Λιοῦ, τήν ἐρωτευμένη παράφορα μέ τόν τότε Βασιλιά Παῦλο. Κάθε  πού περνοῦσε ἀεροπλάνο ἀπό τήν περιοχή πίστευε ὃτι πιλότος ἦταν ὁ  Βασιλιάς πού περνοῦσε ἲσα νά τήν δεῖ, καί τόν χαιρετοῦσε μέ ἀκράτητη χαρά. Κατά τά ἂλλα τῆς ἂρεσε νά διηγεῖται στήν «μαρίδα» τῆς περιοχῆς  διάφορες «ἱστορίες γιά ἀγρίους», μεταξύ τῶν ὁποίων ἦταν καί ἡ ἑξῆς:

  «Ἂν σᾶς φωνάξει κανένας ἂγνωστος καί σᾶς προσφέρει καραμέλες  ἢ γλυκά ἠ σοκολάτες, νά μήν πᾶτε εἶναι δόλωμα, εἶναι Ἐβραῖος. Καί ξέρετε τί θά σᾶς κάνει; Θά σᾶς βάλει σέ ἓνα βαρέλι πού ἐσωτερικά ἒχει πρόκες καί θά σᾶς κυλάει μέχρι νά πεθάνετε. Μετά θά μαζέψει τήν οἰκογένειά του καί θά πιοῦν τό αἷμα σας».

   Παρόμοιες ἱστορίες κυκλοφοροῦσαν καί κατά τούς πρωτοχριστιανικούς χρόνους γιά τούς Χριστιανούς, λόγω τῆς ἀναφορᾶς σέ αἷμα στήν Θεία Κοινωνία, ἀλλά στήν συγκεκριμένη περίπτωση μᾶλλον πρόκειται γιά  καλυμμένο παιδεραστικό προϊδεασμό.    

  Ἂλλη ἀναφορά στούς Ἐβραίους  στήν παιδική μου ἐποχή ἦταν αὐτή στά κάλαντα τῆς Μεγάλης Παρασκευῆς: «Σήμερον μαῦρος οὐρανός, σήμερον μαύρη μέρα, σήμερον ὃλοι θλίβονται καί τά βουνά λυποῦνται. Σήμερον ἒβαλαν βουλή οἱ ἂνομοι Ἐβραῖοι, οἱ ἂνομοι καί τά σκυλιά κι’ οἱ τρισκαταραμένοι, γιά νά σταυρώσουν τόν Χριστό, τῶν πάντων βασιλέα…».

  Στό Δημοτικό καί στό Γυμνάσιο μάθαμε περισσότερα στά θρησκευτικά γιά τούς Ἐβραίους. Μάλιστα γνωρίσαμε καλύτερα τήν ἱστορία τήν ἐβραϊκή  άπό τήν  ἑλληνική.

  Ἂν καί  μήτρα τοῦ Χριστιανισμοῦ  εἶναι ὀ Ἐβραϊσμός, στην Θεολογική τά σχετιζόμενα μέ τήν Παλαιά Διαθήκη μαθήματα, Ἐβραϊκά κλπ  δέν μέ συγκινοῦσαν ἰδιαίτερα. Οἱ περισσότερες περί τόν ἐβραϊσμό πληροφορίες ἦρθαν καί ἒρχονται ἀπό τήν ὑμνολογία τῆς Ἐκκλησίας μας, ἡ ὀποία κινεῖται σέ δύο ἀκραίους πόλους: ἢ ἀποδέχεται ἀκρίτως θέσεις καί ἀπόψεις τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης,  ἢ τίθεται σαφῶς ἰουδαιοφοβικά..

  Ἡ σέ βάθος γνωριμία μου μέ τόν Ἐβραϊσμό, σχετίζεται μέ τήν φιλία μου μέ Ἐβραῖο, τόν συμφοιτητή μου Ἰωνᾶ, ἡ ὁποία φιλία ὂχι μόνο κρατάει δυνατή μέχρι τώρα, ἀλλά ἒχει ἐπιφέρει  καί σχετική οἰκογενειακή ὢσμωση.

  Θυμᾶμαι τήν ἂνεση τῆς μάνας του ὂταν συναντηθήκαμε γιά πρώτη  φορά οἱ τρεῖς μας συμπτωματικά «ποῦ γυρίζετε βρέ ἀλῆτες; Τό γνωρίζει ἡ μάνα σας; Μέ πῆρε τηλέφωνο ὀ Κοσμήτοράς  σας καί μοῦ εἶπε ὃτι  κάνατε σκασιαρχεῖο. Θά τημωρηθεῖτε μέ γεῦμα καμωμένο ἀπό τήν κ. Ρεβέκκα. Ἂντε πᾶμε παλιόπαιδα». Αὐτό ἦταν. Σέ λίγες μέρες βρεθήκαμε πάλι γιά φαγητό, μετά ξανά καί ξανά, συνδαιτημόνας γιά πολλοστή φορά. Ποιός ἀμφιβάλλει ὃτι στά συμπόσια γίνονται οἱ πιό ὡραῖες συζητήσεις. 

  Στίς συναντήσεις μας μιλούσαμε γιά πολλά, σκαλίζοντας ὂχι μόνο τίς οἰκογενειακές ἀναμνήσεις, ἀλλά καί τίς ἐσωτερικές ψυχολογικές διεργασίες πάνω στίς ὁποῖες χτίζει κανείς τήν ταυτότητά του, τήν αίσθησή του γιά τόν κόσμο, γύρω του καί γιά τόν ἑαυτό του. Πῶς εἶναι νά  ζεῖ κανείς ὡς Ἐβραῖος στήν Γαλλία, πῶς καταφέρνουν νά μήν ξεχνοῦν τόν πολιτισμό τῶν προγόνων τους, τήν ταυτότητά τους, μετά ἀπό τόσες  γενιές, πῶς συντηροῦν τήν φλόγα τοῦ Ἐβραϊσμοῦ  ζωντανή, πῶς ἐπιβίωσαν τῶν ναζιστικῶν στρατοπέδων ὁριακά, πῶς  ἦρθαν στήν Γαλλία χωρίς νά μιλοῦν τήν γλῶσσα, ἂγνωστοι χωρίς συγγενεῖς, πῶς ἐγκαταστάθηκαν ἀρχικά στό Στρασβοῦργο καί δέν μετακινήθηκαν, πῶς συνάντησαν καί ἂλλους Ἐβραίους, πῶς δέν μετακινήθηκαν …

   «Στήν Γαλλία δέν ἒνιωσα τήν ἀνάγκη νά ἀλλάξω το όνομά μου, στήν Πολωνία τό ἒκαναν οἱ πρόγονοί μου, ἐδῶ δέν προσπάθησα νά γίνω κάτι πού δέν εἶμαι. Μεγαλώσαμε μέ τήν φιλοσοφία ὃτι πρέπει νά εἲμαστε ἐνταγμένοι στήν γαλλική κοινωνία, κρατῶντας ὃμως παράλληλα τήν ταυτότητά μας: νά μιλᾶμε ἐβραϊκά, νά συμμετέχουμε στά κοινά, νά ἒχουμε φίλους Γάλλους καί Ἐβραίους. Χαίρομαι πού τό παιδί μου ἒκανε καί Ἓλληνα φίλο. Αὐτό μᾶς μετέδωσαν οἱ δικοί μας, αὐτό μεταδίδουμε καί ἐμεῖς στά παιδιά μας. Πάντα ξέραμε πολύ καλά ποιοί εἲμαστε, πάντα αἰσθανόμαστε τήν καταγωγή μας ὡς κάτι φυσικό, νά μήν πῶ προσόν. Ἒτσι, λέμε ὃτι εἲμαστε διγενεῖς. Εἲμαστε Ἐβραῖοι  ἀλλά ἡ Παιδεία, ἡ κουλτούρα μας εἶναι Γαλλική. Ξέρω πιό πολύ τήν γαλλική ποίηση καί λογοτεχνία ἀπό ὃ,τι τήν ἐβραϊκή,  ἀλλά δέν παύω νά λέω ὃτι εἶμαι καί Ἐβραία». (κ. Ρεβέκκα, μητέρα τοῦ Ἰωνᾶ).

  Σέ κάθε ἐβραϊκό  σπίτι δεσπόζουν τά θρησκευτικά τοῦ Ἰουδαϊσμοῦ σύμβολα: Τό ἂστρο τοῦ Δαυίδ, ἡ ἑπτάφωτη λυχνία,  ἡ ἐννιάφωτη λυχνία, σέ κάθε πόρτα τά phylactère (φυλακτήρια: να ζευγάρι μικρά μαῦρα δερμάτινα κουτιά πού περιέχουν περγαμηνές μέ ἐδάφια ἀπό τήν Πεντάτευχο), σέ εἰδική περιοχή ἡ κιπά τό μικρό καπελάκι πού φοροῦν οἱ ἂντρες ὃταν βρίσκονται στήν Συναγωγή ἢ ὃταν κάνουν κάποια προσευχή, οἱ θρησκευόμενοι φοροῦν τήν κιπά συνέχεια, τό ταλίτ  ἓνα παραλληλόγραμμο σάλι πού τό φορούν πάντα  ἂντρες στήν Συναγωγή κατά τήν διάρκεια συγκεκριμένων προσευχῶν. Τά ἲδια ἰσχύουν καί στα ἀμιγῆ  Ἐβραϊκά σχολεῖα πού λειτουργοῦν ἀνά τήν ὑφήλιο.  Μάλιστα τά φυλακτήρια εἶναι τοποθετημένα σέ κάθε πόρτα τοῦ σχολείου, μέ τούς μαθητές εἲτε ἐξέρχονται εἲτε εἰσέρχονται ὑποχρεοῦνται νά ἀγγίζουν τό φυλακτό τῆς κάθε πόρτας.

  Τέλος κατά τόν Ἰουδαϊσμό, Ἐβραῖος θεωρεῖται ὃποιος ἒχει Ἐβραία μητέρα. Ἡ μάνα προσδιορίζει τήν ἐθνική τους ταυτότητα.  Ἡ καταγωγή καί ἡ  θρησκεία τοῦ πατέρα δέν παίζει κανένα ρόλο. Μπορεί καί κάποιος ἀπό μή Ἐβραία μητέρα, νά ἀσπαστεῖ τόν Ἰουδαϊσμό, ὀφείλει ὃμως νά ἀκολουθήσει μιά διαδικασία κατήχησης, ἡ ὁποία διαρκεῖ συνήθως πάνω ἀπό ἓνα χρόνο, καί τοῦτο ἀκόμη κι ἂν ὁ πατέρας του εἶναι Ἐβραῖος. Οἱ Ἐβραῖοι, θεωρώντας τόν ἑαυτό τους "ἐκλεκτό λαό τοῦ Θεοῦ", οὐδέποτε ἐπιδίωξαν νά διαδώσουν τήν θρησκεία τους προσηλυτίζοντας  ἂλλους λαούς.

  Πρόκειται γιά ἓναν πανέξυπνο λαό, πού ἱστορικά ἒχει  ὑποφέρει τά πάνδεινα, ἐπέζησε ἀφανισμῶν, διωγμῶν, πυρός, μαχαίρας, βάζοντας τήν Πατρίδα τους πάνω ἀπό τίς προσωπικές φιλοδοξίες καί συμφέροντα. Ὡς Ἓλληνας τούς ζηλεύω.

Ὁ Ἰωνᾶς θυμᾶται: «Πάντα ἡ μαμά ἒκανε μεγάλα τραπέζια, ἦταν καλή μαγείρισσα καί τῆς ἂρεσε νά μαγειρεύει τά παραδοσιακά φαγητά. Τώρα πού σκέφτομαι τήν ζωή μας, άναρωτιέμαι πῶς τά κατάφερνε μέ τόσα παιδιά καί ἓναν δύσκολο πατέρα.Ἦταν φαρμακοποιός,  εἶχε τήν δική της ἐργασία ἀλλά μαγείρευε κάθε μέρα.  Τῆς άρεσε καί ἡ ὂλη διαδικασία, νά στρώσει τό τραπέζι, νά βγάλει τά σερβίτσια τά καλά, ὃταν εἲχαμε, καί εἲχαμε συχνά φίλους συνδαιτημόνες. Τά φαγητά της ἦταν πολύ νόστιμα, ἂν καί πάντα ὃλοι ἒτσι δέν λένε γιά τά φαγητά τῆς μάνας τους; Φυσικά, κουβαλοῦσε τήν παράδοση των Ἐβραίων τῆς Διασπορᾶς».

  Ἀλλά ποιά  παράδοση, ἀλήθεια;

  Σύμφωνα μέ τήν ἐβραϊκή παράδοση Kosher, ὁποιοδήποτε φαγητό πού ἒχει βάση τό κρέας, δέν  μπορεῖ ποτέ να προσφερθεῖ καί νά καταναλωθεῖ στό ἲδιο γεῦμα μέ ἓνα γαλακτοκομικό προϊόν. Ἐπιπλέον, ὃλα τά σκεύη καί ὁ ἐξοπλισμός πού χρησιμοποιοῦνται γιά τήν ἐπεξεργασία καί τόν καθαρισμό τοῦ κρέατος καί τῶν γαλακτοκομικών πρέπει νά ἒχουν τόν δικό τους ξεχωριστό τόπο, ἀκόμη καί τόν δικό τους νεροχύτη. Τό πρῶτο λοιπόν πού φροντίζει μιά ἐβραϊκή οἰκογένεια εἶναι νά ἒχει στό σπίτι δύο κουζίνες μέ τελείως ξεχωριστά σκεύη.

  Ἡ κατανάλωση ζώων τά ὁποῖα δέν ἒχουν σφαγεῖ ὑπό συγκεκριμένες διαδικασίες πού ὁρίζονται ἀπό τούς νόμους τῆς shechita ἀπαγορεύεται. Ἡ ἀπαγόρευση αὐτή περιλαμβάνει καί τά ζῶα ἐκεῖνα τά ὁποῖα ἒχουν σφαγεῖ ἀπό μή Ἐβραίους.  

 Τέλος, τά πλάσματα πού ζοῦν στό νερό καί δέν ἒχουν ὡς  φυσικά χαρακτηριστικά πτερύγια καί λέπια - ὃπως οἱ γαρίδες, τά καβούρια, τά στρείδια, ὁ ἀστακός καί ἂλλα εἲδη ὀστρακοειδῶν δέν ἐπιτρέπονται. Μποροῦν νά καταναλωθούν ὁρισμένα ἐξημερωμένα πτηνά, ὃπως κοτόπουλα, χῆνες, ὀρτύκια, περιστέρια καί γαλοποῦλες.

  Ἡ διατροφική αὐτή τους κουλτούρα χαρακτήριζε καί τό φοιτητικό ἐστιατόριο τοῦ Στρασβούργου στό ὁποῖο σχηματιζόταν  «οὐρά», μεσημέρι, βράδυ, μέ τούς φοιτητές Μουσουλμάνους, νά πλειοψηφοῦν. 

  Ἡ κοινωνική ζωή τῶν ἀπανταχοῦ Ἐβραίων  ἀνέκαθεν διέγραφε ἓναν κύκλο γύρω ἀπό τἠν Κοινότητα καί τἠν Συναγωγή.  Ἡ Συναγωγή δέν εἶναι μόνο χῶρος λατρείας, ἀλλά ἓνα ζωντανό κύτταρο κοινωνικοποίησης, σημεῖο συνάντησης ἀλλά καί φρουρός τῆς ἐβραϊκῆς ταυτότητας. Ἡ δομή τῶν ἐβραϊκῶν κοινοτήτων σ’ ὃλο τόν κόσμο εἶναι ἲδια καί, ἂν ἓνας Ἐβραῖος ξαφνικά βρεθεῖ ἀπό τήν Γαλλία στήν Ελλάδα ἢ στήν Νότια Ἀφρική, σίγουρα θά νιώσει τήν ἀνάγκη νά ἐπισκεφθεῖ τήν Συναγωγή, προκειμένου νά συναντήσει δεσμούς μέ τήν τοπική κοινότητα.

  Οἱ Κοινότητες παρέχουν προστασία καί ἀσφάλεια, ἀλλά ποτέ δέν λειτούργησαν ὡς γκέτο. Τό νά εἶσαι κομμάτι καί νά ἐνταχθεῖς στην τοπική κοινωνία αὐτό ήταν καί τό προτέρημα τῶν Ἐβραίων καί γι’ αὐτό δέν γκετοποιήθηκαν πουθενά.

  Ἰδιαίτερα  ἐντάχθηκαν στίς δυτικές κοινωνίες γιατί δέν ὑπῆρχε φόβος, ἐκατέρωθεν. Δέν αἰσθάνθηκαν ξένο σῶμα, ἀλλά οὒτε ἡ τοπική κοινωνία τούς ἒβλεπε ὡς ξένο, ἀπροσάρμοστο   σῶμα, λόγω τῆς ἐθνοτικῆς καταγωγῆς τους.

  Οἱ Ἐβραϊκές Κοινότητες χαρακτηρίζονται ἀπό μιά βαθιά αἲσθηση συνοχῆς, διατηρῶντας μιά μοναδική ταυτότητα πού συνδυάζει θρησκευτικές, πολιτισμικές, ἱστορικές καί ἐθνοτικές παραδόσεις 

Ἡ διαδικασία τῆς περιτομῆς, κατά τήν ὂγδοη ἡμέρα ἀπό τήν γέννηση τοῦ ἀρσενικοῦ Ἐβραιόπουλου, νοεῖται ὡς ἡ ἐπίσημη ἒνταξή του στήν Ἐβραϊκή Κοινότητα, καί φυσικά εἶναι  ὑποχρεωτική. Ὁ ἀριθμός ἑπτά  εκπροσωπεῖ τήν φύση – ἑπτά εἶναι οἱ ἡμέρες τῆς ἑβδομάδος, ἑπτά τά χρώματα τοῦ οὐράνιου τόξου, ἑπτά οἱ μουσικές νότες κλπ. Ὁ ἀριθμός ὀκτώ εἶναι ὁ ἀμέσως ἑπόμενος   καί  συμβολίζει τό θαυμαστό, τό μεταφυσικό. Ὁ φίλος  Ἰωνᾶς μᾶς πληροφορεῖ: «Κάνουμε τήν  περιτομή τήν  ὂγδοη ἡμέρα διότι ὁ Ἐβραϊκός λαός ἐπιβιώνει μέ θαύματα. Ἡ ἱστορία μας δείχνει νά ἀψηφᾶ τούς φυσικούς νόμους. Καλωσορίζουμε ἓνα νεογέννητο Ἐβραιόπουλο αὐτή τήν  θαυμαστή ὓπαρξη, τήν ὂγδοη ἡμέρα τῆς ζωῆς του, γιά νά τοῦ ποῦμε: «Περίμενε θαῦμα»

Τό Σάββατο ἢ Σαμπάτ εἶναι ἡ ἱερότερη ἡμέρα τῆς ἑβδομάδας γιά τούς Ἐβραίους. Ξεκινᾶ τό βράδυ τῆς Παρασκευῆς μέ τήν Δύση τοῦ ἡλίου καί διαρκεῖ ἒως τἠν ἀνατολή τῶν τριῶν πρώτων ἀστεριῶν τό βράδυ τοῦ  Σαββἀτου. Εἶναι μια ἡμέρα ἀνάπαυσης, πνευματικότητας καί οἰκογενειακῆς συγκέντρωσης, στοχασμοῦ.

  «Δέν ἐργαζόμαστε, δέν δημιουργοῦμε, δέν καταναλώνουμε ἐνέργεια. Δέν ψωνίζουμε, δέν ταξιδεύουμε, δέν ὁδηγοῦμε, δέν χρησιμοποιοῦμε μηχανήματα, τηλέφωνα, ὑπολογιστές κλπ». 

Φυσικά ἀπό ἓνα τέτοιο θρησκευτικό περιβᾶλλον δέν θά μποροῦσαν να λείψουν οἱ ὑπερβολές. Δέν θά μποροῦσαν νά απουσιάζουν οἱ ἀκραῖοι, οἱ φανατικά θρησκευόμενοι, οἱ Ὀρθοδοξοι καί Ὑπερορθόδοξοι Ἐβραῖοι, οἱ ὁποῖοι  ἀριθμητικά ἀγγίζουν τό ἓνα ἑκατομμύριο ὀκτακόσιες χιλιάδες. Πρόκειται γιά ἐθνικοθρησκευτικό περιβᾶλλον, τοῦ ὁποίου τά μέλη ἀντιτίθενται στό τρόπο ζωῆς τῶν κοσμικῶν Ἐβραίων, ὃσων δηλαδή ἐνστερνίστηκαν σύγχρονες ἀξίες καί πρακτικές.

 Κατά  τήν ἀργία τοῦ Σαββάτου, δέν μιλοῦν γιά δουλειές, οὒτε τήν λέξη χρῆμα προφέρουν, κι ἂν παρεμπιπτόντως τό φέρει ἡ συζήτηση, βρίσκουν τρόπους νά προσπεράσουν τήν  ἀναφορά ἀντικαθιστῶντας την μέ ἂλλη. Ἀκόμη καί τό πάτημα τοῦ κουμπιοῦ στόν ἀνελκυστῆρα κατά τό Σάββατο ἀπαγορεύεται. Ὁ θάλαμος σταματᾶ αὐτόματα καί διαδοχικά σέ ὃλους τούς ὀρόφους τοῦ κτιρίου, οἱ δέ  πόρτες ἀνοίγουν καί κλείνουν αὐτόματα.

   Μιά κοινωνία γνωρίζεται ἀπό τήν θέση πού ἒχει τοποθετήσει τήν γυναῖκα δημόσια καί ἰδιωτικά. Οἱ Ἐβραῖοι αὐτῆς  τῆς θρησκευτικῆς ἂποψης θέλουν τήν γυναῖκα νά ἒχει «θολή» εἰκόνα τοῦ ἑαυτοῦ της. Σύμφωνα μέ τήν θεολογική τους ἂποψη οἱ γυναῖκες εἶναι γεννημένες γιά τό σπίτι. Κύριος λόγος ύπαρξῆς τους, ἡ ἀπό κανονισμένους γάμους τεκνοποίηση καί ἡ ἀνάδειξη τοῦ ἂντρα συζύγου σέ βασιλιᾶ τους. Οἱ προγαμιαῖες σχέσεις ἀπαγορεύονται ἀπό τήν Τορά (Πεντάτευχο)  καί ἡ νύφη ὑπακούει στίς βουλές καί κελεύσματα τῆς πεθερᾶς της. Ἡ ἀπουσία κάθε μορφῆς αὐτοδιάθεσης καθιστᾶ τήν ἐπιβίωση αὐτῶν τῶν γυναικῶν στόν πραγματικό κόσμο πολύ δυσκολη. Κάθε ἐνέργειά τους, κάθε κίνησή τους,  κάθε ἀπόφασή τους ἐξαρτῶνται ἀπό τίς  ραβινικές ἑρμηνεῖες τοῦ ἐβραϊκοῦ νόμου.   

  Φοροῦν ροῦχα φαρδιά, πού καλύπτουν ὁλόκληρο τό σῶμα: μακριές φοῦστες, μπλοῦζες πού καλύπτουν τόν  λαιμό καί μανίκια πού ξεπερνοῦν τούς ἀγκῶνες, ἀποφεύγοντας τά ἒντονα χρώματα.    

Ἒτσι καί περάσει δέ κατά λάθος γυναῖκα ξεμανίκωτη, μέ παντελόνι  ἢ μέ μίνι φούστα άπό τό γκέτο τους,  πουτάνα τήν ανεβάζουν, ξεσχισμένη,  ξετσίπωτη τήν καταβάζουν, τήν φτύνουν, τήν προπηλακίζουν βάναυσα, καί τοῦτο εἲτε πρόκειται γιά συνοικίες ἐβραϊκές τῆς Νέας ‘Υόρκης εἲτε γι’ αὐτές τοῦ Ἰσραήλ.  Ἐνδεικτικά σημειώνουμε ὃτι οὒτε ὀ ἂντρας της δέν ἐπιτρέπεται  νά τήν δεῖ γυμνή. Πρός τοῦτο κατά τήν ἐρωτική συνεύρεση τοῦ ζευγαριοῦ ἡ γυναῖκα καλύπτει τό σῶμα της μέ  λευκό σεντόνι τό ὁποῖο φέρει σχετική σχισμή στό  ἐπίμαχο σημεῖο.

   Ἀποσώνω τήν σχετική καταγραφή μέ μιά ἀναφορά σέ σχετική εἲδηση τοῦ περασμένου καλοκαιριοῦ. «Τό  ἰσραηλινό ὑπουργεῖο Ὑγείας ἀποφάσισε νά βραβεύσει μιά καθηγήτρια Παιδιατρικῆς, τήν Χάνα Μααγιάν, γιά τό σύγγραμμά της, μέ θέμα τίς πιό διαδεδομένες στούς Ἐβραίους κληρονομικές ἀσθένειες. Γνωρίζοντας πώς στήν τελετή ἀπονομῆς τοῦ βραβείου θά παρευρίσκοντο καί θά ἒδιναν τό «παρών» τόσο ὁ ἐκτελῶν χρέη ὑπουργοῦ Ὑγείας, πού εἶναι ὑπερορθόδοξος, ὃσο καί ἂλλοι θρησκευόμενοι Ἰσραηλινοί, ἡ δρ Μααγιάν φόρεσε μιά μπλούζα μέ μακριά μανίκια καί μιά μάξι φούστα. Αὐτό ὃμως δέν ἦταν ἀρκετό. ἡ  δρ Μααγιάν ὑποχρεώθηκε νά καθίσει χωριστά ἀπό τόν σύζυγό της, καθώς ἂνδρες καί γυναῖκες διαχωρίστηκαν. Ἐπιπλέον, τῆς εἶπαν πώς τό βραβεῖο θά ἒπρεπε νά τό παραλάβει ἐκ μέρους της ἓνας ἂνδρας συνάδελφός της, διότι δέν ἐπιτρεπόταν νά ἀνεβοῦν γυναῖκες στήν σκηνή». (Ἐφ. Καθημερινή).   

  Αὐτά ὃταν ἡ Ἀλίνα Τράιγκερ εἶναι ἡ πρώτη γυναῖκα ραβίνος πού ἐκπαιδεύτηκε καί χειροτονήθηκε πρόσφατα  στήν Γερμανία. Θά ἀναλάβει τήν ἐβραϊκή κοινότητα τοῦ Ὀλντενµπουργκ καί θά ἒχει ἲδια δικαιώματα καί ὑποχρεώσεις µέ τούς ἂνδρες ραβίνους.